Neosapien ਦੇ CEO Dhananjay Yadav ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਵੈਂਚਰ ਕੈਪੀਟਲ (VC) ਫਰਮਾਂ ਦੀ ਸੋਚ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਡੀਪਟੈਕ (Deeptech) ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁਨਾਫਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਐਪਸ 'ਤੇ ਪੈਸਾ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ।
Neosapien ਦੇ CEO Dhananjay Yadav ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਜੱਗ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਖਰਚ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਗਰੋਥ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਡੀਪਟੈਕ—ਜਿਵੇਂ ਕਿ Artificial Intelligence, ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਅਤੇ ਐਡਵਾਂਸਡ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ—ਨੂੰ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਰਿਸਰਚ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਫਰਕ
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕ 5 ਤੋਂ 7 ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣਾ ਐਗਜ਼ਿਟ (Exit) ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਡੀਪਟੈਕ ਲਈ ਇਹ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਅਸਲ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ 10 ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਫੰਡਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ 'ਤੇ ਅਸਰ
ਇਸ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਹੱਬ ਬਣਨ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੈਸਾ ਸਿਰਫ ਐਪਸ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪੱਤੀ (Intellectual Property) ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ 'ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਰਹਾਂਗੇ।
ਕੀ ਕੋਈ ਹੱਲ ਹੈ?
ਹੁਣ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਰਚਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਵੱਡੇ ਬਿਜ਼ਨਸ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਵੈਂਚਰ ਫੰਡ ਇਸ ਖੱਪੇ ਨੂੰ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ 'ਪੇਸ਼ੈਂਟ ਕੈਪੀਟਲ' (Patient Capital) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰਿਟਰਨ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਡੈਡੀਕੇਟਿਡ ਡੀਪਟੈਕ ਫੰਡ ਹੀ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਕੀ ਭਾਰਤ ਅਸਲ ਤਕਨੀਕੀ ਤਾਕਤ ਬਣ ਸਕੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।