Whalesbook
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ: Profitability ਤੇ AI ਬਣੀ ਨਵੀਂ ਰਣਨੀਤੀ
Indian Startups ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ 'ਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਡੇਢ ਸਾਲਾਂ 'ਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੁਲਾਈ 2025 ਤੋਂ, ਲਗਭਗ 4,500 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਪੈਸੇ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਇਸ ਮੰਗ ਕਾਰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹੁਣ ਲਾਭ (Profit) ਕਮਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨਜ਼ ਨੂੰ ਹੋਰ ਲੀਨ (Lean) ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ। ਇਸ ਤਹਿਤ Livspace, Porter, Zepto, Krutrim ਅਤੇ Zupee ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਾਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਮੁੱਖ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਪੂੰਜੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰੁਖ: AI ਤੇ Quick Commerce ਦੀ ਮੰਗ ਵਧੀ
ਮਾਰਕੀਟ 'ਚ ਪੈਸੇ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ (Capital Flow) ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਚੋਣਵੇਂ (Selective) ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਉਨ੍ਹਾਂ Startups ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਲਾਭ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ 'Growth at all costs' ਵਾਲੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸੋਚ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ, ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੁੱਲ ਫੰਡਿੰਗ 'ਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਡੀਲ ਦਾ ਆਕਾਰ (Median Deal Size) ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੈਸਾ AI (Artificial Intelligence) ਤੇ Quick Commerce ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਗਰੋਥ ਇੰਜਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਰੀਅਲ-ਮਨੀ ਗੇਮਿੰਗ (Real-Money Gaming) 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨੇ ਵੀ ਕਈ Startups ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫਿਨਟੈਕ (Fintech) ਸੈਕਟਰ 'ਚ ਵੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਘਟੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵੰਡ ਕਾਰਨ, ਰਵਾਇਤੀ SaaS (Software-as-a-Service) ਮਾਡਲ ਵਾਲੇ Startups ਨੂੰ ਘੱਟ ਫੰਡਿੰਗ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਯੂਨਿਟ ਇਕਨਾਮਿਕਸ (Unit Economics) ਸਾਬਤ ਨਾ ਕਰ ਦੇਣ।
AI ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਤੇ ਸੈਕਟਰਾਂ 'ਚ ਬਦਲਾਅ
ਫੰਡਿੰਗ ਦਾ ਹਾਲ: 2025 'ਚ Indian Startups ਨੇ $10.5 ਬਿਲੀਅਨ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ, ਜੋ 2024 ਦੇ $12.7 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਪਰ ਫੋਕਸ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। AI, ਕਲਾਈਮੇਟ ਟੈਕ (Climate Tech), ਐਗਰੀਟੈਕ (Agritech) ਅਤੇ ਡੀਪਟੈਕ (Deeptech) ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਪੂੰਜੀ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। Quick Commerce ਵੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ Zepto ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਵੱਡੀ ਫੰਡਿੰਗ।
ਗੇਮਿੰਗ ਬੈਨ ਦਾ ਅਸਰ: 2025 'ਚ ਰੀਅਲ-ਮਨੀ ਗੇਮਿੰਗ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ 400 Startups ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ 200,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੌਕਰੀਆਂ ਖੁੱਸ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਨੇ ਪੇਮੈਂਟ (Payment) ਅਤੇ ਰੈਗਟੈਕ (Regtech) ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।
AI ਦਾ ਵਧਦਾ ਮਹੱਤਵ: ਲਗਭਗ 77% Indian Startups ਇਸ ਸਮੇਂ AI, ML, IoT ਅਤੇ ਬਲਾਕਚੇਨ (Blockchain) 'ਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਫਾਊਂਡਰ ਹੁਣ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ AI-first Startups ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਟੀਮਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਰਤ AI ਦਾ ਉਪਭੋਗਤਾ (Consumer) ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਮਾਤਾ (Creator) ਘੱਟ। ਰਿਸਰਚ 'ਚ ਪਿੱਛੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਚੀਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਫੰਡਿੰਗ ਕਾਰਨ ਟੈਲੈਂਟ (Talent) ਦਾ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ।
ਪਿਛਲਾ ਹਾਲ: ਇਹ ਸਭ 2020-2022 ਦੇ 'ਬੂਮ' ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਘੱਟ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਕਾਰਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਭਰਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਗਲੋਬਲ ਆਰਥਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀਆਂ 'ਚ ਕਸਟ (Tightening) ਕਾਰਨ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।