ਭਾਰਤ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟ-ਟੂ-ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ (D2C) ਸੈਕਟਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਫੰਡਿੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੋਮ-ਕਲੀਨਿੰਗ ਸਟਾਰਟਅੱਪ Scrubsy ਨੇ V3 Ventures ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ **₹27 ਕਰੋੜ** ਜੁਟਾਏ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ The Souled Store ਅਤੇ Nat Habit ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੀ ਨਵੇਂ ਫੰਡ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਹੁਣ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ (Operational Efficiency) ਅਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਵਿਕਾਸ (Sustainable Growth) 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਡਾਇਰੈਕਟ-ਟੂ-ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ (D2C) ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਮੁੜ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸੈਕਟਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ (Rapid Growth) 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਾਭਪਾਤਰਤਾ (Profitability) ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਯੂਨਿਟ ਇਕਨਾਮਿਕਸ (Strong Unit Economics) ਵਾਲੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਦਿਖਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਡੀਲਜ਼ ਤੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੋਮ-ਕਲੀਨਿੰਗ ਸਟਾਰਟਅੱਪ Scrubsy ਨੇ V3 Ventures ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਫੰਡਿੰਗ ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ₹27 ਕਰੋੜ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੈਸੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਇਨ-ਹਾਊਸ ਨਿਰਮਾਣ ਸਮਰੱਥਾ (In-house Manufacturing Capabilities) ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਜੋ ਕਿ ਥਰਡ-ਪਾਰਟੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾ ਕੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਕਦਮ ਹੈ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਪੌਪ-ਕਲਚਰ ਅਪੈਰਲ ਬ੍ਰਾਂਡ The Souled Store ਨੇ ₹300-400 ਕਰੋੜ ਦੇ ਪ੍ਰੀ-ਆਈਪੀਓ (Pre-IPO) ਫੰਡਿੰਗ ਰਾਉਂਡ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੈਸ਼ ਫਲੋ ਪਾਜ਼ੀਟਿਵ (Cash Flow Positive) ਹਨ ਅਤੇ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਤੁਰੰਤ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਅਗਲੇ 12 ਤੋਂ 18 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ IPO ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਵਧਾਨੀ ਭਰਿਆ ਪਹੁੰਚ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਦੀ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਿਹਤ (Financial Health) ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੀ ਵਿਸਤਾਰ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਬੇਬੀ ਅਤੇ ਹੋਮ ਐਸੈਂਸ਼ੀਅਲਜ਼ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ Haus & Kinder ਲਗਭਗ ₹150 ਕਰੋੜ ਜੁਟਾਉਣ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਕਿਨਕੇਅਰ ਬ੍ਰਾਂਡ Nat Habit ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ₹150 ਕਰੋੜ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਪਨੀਆਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੋਣਵੇਂ (Selective) ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਉੱਚ ਗਾਹਕ ਧਾਰਨ (High Customer Retention) ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਗਾਹਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਾਗਤ (Efficient Customer Acquisition Costs) ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
D2C ਸੈਕਟਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਦਲਦੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਕਾਮਰਸ ਦੇ ਵਾਧੇ ਕਾਰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ, ਇਹ ਰਾਹ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਾਂਡਸ ਬਹੁਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ FMCG ਦਿੱਗਜਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੂੰਜੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਵੰਡ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜੋਖਮਾਂ (Inherent Risks) ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਇਨਵੈਂਟਰੀ ਲਈ ਉੱਚ ਪੂੰਜੀ ਲੋੜਾਂ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਕਦ ਭੰਡਾਰ (Cash Reserves) 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕੰਪਨੀ ਆਪਣੇ ਬਰਨ ਰੇਟ (Burn Rate) ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ (Optimize) ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਤਰਲਤਾ (Liquidity) ਦਾ ਦਬਾਅ ਝੱਲਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇਕਰ ਨਵੇਂ ਲਿਸਟਿੰਗ ਲਈ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਸਥਿਰ (Volatile) ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗਾਹਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਇਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਲਾਗਤਾਂ ਜਾਂ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤਿਮਾਹੀਆਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਨਿਗਰਾਨੀ ਇਹ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਇਹ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਲਾਭਪਾਤਰਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸੰਭਾਵੀ ਜਨਤਕ ਲਿਸਟਿੰਗ ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਸੈਕੰਡਰੀ ਐਗਜ਼ਿਟ (Secondary Exits) ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਾਹਕ ਅਧਾਰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਾਰਜਿਨ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 'ਤੇ ਨੇੜਿਓਂ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੇਗਾ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿਮਾਹੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕਮਿਸ਼ਨਿੰਗ, ਵਿਸਤਾਰ ਲਈ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਕੈਸ਼ ਫਲੋ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ 'ਤੇ ਅਪਡੇਟਸ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।