ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਹੁਣ ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਐਪਸ ਤੋਂ ਹੱਟ ਕੇ Deep Tech ਜਿਵੇਂ ਕਿ AI ਅਤੇ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਹੁੱਕ ਦੇਣ ਲਈ **$25 ਬਿਲੀਅਨ** ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਫੰਡ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਹਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸੈਕਟਰ ਅਜੇ ਵੀ ਭਾਰੀ ਖਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਫੰਡਿੰਗ ਗੈਪ ਵਰਗੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਹੁਣ ਫਿਨਟੈਕ ਅਤੇ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ, ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਅਤੇ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੀ ਖੋਜ (Proprietary Research) ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?
2015 ਤੋਂ 2026 ਦਰਮਿਆਨ ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਨੇ ਲਗਭਗ $11.4 ਬਿਲੀਅਨ ਦਾ ਵੈਂਚਰ ਕੈਪੀਟਲ ਨਿਵੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 2025 ਵਿੱਚ ਹੀ $2.96 ਬਿਲੀਅਨ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡ ਰਕਮ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ $25 ਬਿਲੀਅਨ ਦਾ ਫੰਡ ਪੂਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ $11 ਬਿਲੀਅਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ 'Research Development Infrastructure Fund' ਵੱਲੋਂ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਫੰਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ 'Patient Capital' ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਜੋ ਕਿ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਵਰਗੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
Skyroot Aerospace ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ
ਜੁਲਾਈ 2026 ਵਿੱਚ, Skyroot Aerospace ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਆਰਬਿਟਲ ਲਾਂਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ।
ਜੋਖਮ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਜੋਖਮ ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ 'Series B ਅਤੇ C' ਫੰਡਿੰਗ ਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਪੱਧਰ (Commercialization) 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਲਈ ਫੰਡ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟ R&D ਖਰਚਾ GDP ਦਾ ਸਿਰਫ 0.64% ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗਲੋਬਲ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 4,200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੀਪ ਟੈਕ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਸਰਗਰਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਉਤਪਾਦਨ (Manufacturing) ਵੱਲ ਵਧ ਸਕਦੇ ਹਨ।