ਸੱਜਣੋ, Royal Challengers Sports Pvt Ltd (RCSPL) ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਡੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ-ਬਾਈਡਿੰਗ (Non-binding) ਬੋਲੀਆਂ ਲਗਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ। ਪਰ, ਮਾਲਕ (United Spirits) ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ Valuation ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਡੀਲ ਅਜੇ ਅੜਿੱਕਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ, ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (IPL) ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਸਪੋਰਟਸ ਸੰਪਤੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਹੈ Valuation ਦਾ ਮੁੱਦਾ?
United Spirits, ਜੋ ਕਿ Diageo plc ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ RCSPL ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਬਿਨਾਂ-ਬਾਈਡਿੰਗ ਬੋਲੀਆਂ ਮੰਗੀਆਂ ਸਨ। ਸੂਤਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਲਗਭਗ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਬੋਲੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੀਪਾਲ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਾ. ਰੰਜਨ ਪਾਈ, ਸੀਰਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ CEO ਅਦਾਰ ਪੂਨਾਵਾਲਾ, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਫਰਮ EQT ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮਜੀ ਇਨਵੈਸਟ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਰ, ਇੱਥੇ ਅਸਲੀ ਮੁੱਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ United Spirits ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਲਈ ਲਗਭਗ $2 ਬਿਲੀਅਨ (ਯਾਨੀ ਕਰੀਬ ₹16,500 ਕਰੋੜ) ਦੀ ਕੀਮਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸੰਭਾਵੀ ਖਰੀਦਦਾਰ ਇਸਨੂੰ $1.5 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ $1.7 ਬਿਲੀਅਨ (ਕਰੀਬ ₹12,500 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ₹14,000 ਕਰੋੜ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੁੱਲ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਇਹ $300-500 ਮਿਲੀਅਨ (ਕਰੀਬ ₹2,500 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ₹4,000 ਕਰੋੜ) ਦਾ ਫਰਕ ਕਾਫੀ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਈਡਿੰਗ ਬੋਲੀਆਂ (Binding Bids) ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਕਾਫੀ ਮਤਭੇਦ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। United Spirits (USL) ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕੈਪ ਲਗਭਗ ₹99,000 ਕਰੋੜ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਿਛਲੇ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ P/E ਰੇਸ਼ੋ ਲਗਭਗ 57x ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
IPL ਦਾ ਖਿੱਚ, ਪਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਹਕੀਕਤਾਂ
IPL ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਰਣਨੀਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੀਮਾਂ ਦਾ ਮਾਡਲ 'ਐਸੇਟ-ਲਾਈਟ' ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਰਾਈਟਸ ਅਤੇ ਸਪਾਂਸਰਸ਼ਿਪ ਡੀਲਾਂ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਯਕੀਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੈਲਰੀ ਕੈਪ (Salary Cap) ਵਰਗੇ ਨਿਯਮ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। 2025 ਵਿੱਚ IPL ਦੇ ਕੁੱਲ ਬਿਜ਼ਨਸ ਦਾ ਮੁੱਲ $18.5 ਬਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਮੁੱਲ $3.9 ਬਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਇੱਥੇ Gujarat Titans ਵਰਗੀ ਟੀਮ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਲਗਭਗ $833 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ IPL ਦੇ ਕੁੱਲ ਇਕੋਸਿਸਟਮ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ। 2025 ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੁੱਲ 20% ਘਟ ਕੇ $9.6 ਬਿਲੀਅਨ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜੋ 2024 ਵਿੱਚ $12.0 ਬਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸੰਭਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਹੁਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਨ।
RCB ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਰਾਹ
RCB ਟੀਮ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਮੁੱਲ 2025 ਵਿੱਚ $269 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਟੀਮ ਦਾ ਮੁੱਲ $105 ਮਿਲੀਅਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ Mumbai Indians ($108 ਮਿਲੀਅਨ) ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘੱਟ ਅਤੇ Chennai Super Kings ($93 ਮਿਲੀਅਨ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਪੋਰਟਸ ਮਾਰਕੀਟ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ 2030 ਤੱਕ ਇਸਦੇ $130 ਬਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਇਕੁਇਟੀ ਅਤੇ ਵੈਂਚਰ ਕੈਪੀਟਲ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਪਰ, ਚਤੁਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਹੁਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਬ੍ਰਾਂਡ ਵੈਲਿਊ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅਗਲਾ ਕਦਮ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਨਾਂ-ਬਾਈਡਿੰਗ ਬੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਗਲੇ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵੀ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਿਊ ਡਿਲਿਜੈਂਸ (Due Diligence) ਦਾ ਪੜਾਅ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2026 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਬਾਈਡਿੰਗ ਬੋਲੀਆਂ (Binding Bids) ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। Investment bank Citi ਇਸ ਵਿਕਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਮੈਨੇਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਫਰਕ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗਾ।