SEBI ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਟਰੇਡਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। FY26 ਦੌਰਾਨ **87.7%** ਇੰਡੀਵਿਜੁਅਲ ਟਰੇਡਰਾਂ ਨੂੰ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ **₹91,685 ਕਰੋੜ** ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਡਾਟਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਸ਼ਨ ਟਰੇਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜੋਖਮ ਕਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
SEBI ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਸਟੱਡੀ ਨੇ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀ ਕੌੜੀ ਸੱਚਾਈ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਪਿਛਲੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ (FY25) ਦੇ ₹1.12 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਘੱਟ ਹੈ, ਪਰ ₹91,685 ਕਰੋੜ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ।
ਆਪਸ਼ਨ ਟਰੇਡਿੰਗ ਦਾ ਜਾਲ
ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਕੁੱਲ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ 92% ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਸ਼ਨ ਸੈਗਮੈਂਟ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 97% ਰਿਟੇਲ ਟਰੇਡਰ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੈਸਾ ਇਸੇ ਸੈਗਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਛੋਟੀ ਰਕਮ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਟਰੇਡਰ 'ਨੇਕਡ ਟਰੇਡਿੰਗ' (Naked Trading) ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਨਾਲ ਆਪਸ਼ਨ ਦੀ ਵੈਲਿਊ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਟਰੇਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜੋਖਮ ਕਿਉਂ ਹੈ?
ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਹਾਈ-ਲੈਵਰੇਜ (High-leverage) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਟਰੇਡਰ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਬਚਾਅ ਦਾ ਰਸਤਾ
ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ SEBI ਹੁਣ 'Defined-Risk Strategies' ਅਪਣਾਉਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ 'ਸਪ੍ਰੈਡਸ' (Spreads) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਟਰੇਡ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਹ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਿੰਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵੈਲਥ ਕ੍ਰੀਏਸ਼ਨ (Wealth Creation) ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਹੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਹੈ।