ਭਾਰਤੀ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਰਿਟੇਲ ਟਰੇਡਰਾਂ ਲਈ FY26 ਦਾ ਸਾਲ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। SEBI ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਕਰੀਬ **88%** ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਨੈੱਟ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਰਟ-ਟਰਮ ਆਪਸ਼ਨ ਟਰੇਡਿੰਗ ਹੈ।
ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਫਿਊਚਰਜ਼ ਐਂਡ ਆਪਸ਼ਨਜ਼ (F&O) ਸੈਗਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰਿਟੇਲ ਟਰੇਡਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਖਰਾਬ ਹੈ। ਸਾਲ FY26 ਵਿੱਚ ਰਿਟੇਲ ਟਰੇਡਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ₹91,685 ਕਰੋੜ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ₹1.12 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘੱਟ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੱਚਤ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਹੈ।
ਕਿਉਂ ਹਾਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪੈਸੇ?
SEBI ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ 92% ਨੁਕਸਾਨ ਸਿਰਫ ਆਪਸ਼ਨ ਟਰੇਡਿੰਗ ਤੋਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਰੀਬ 97% ਟਰੇਡਰ ਆਪਸ਼ਨ ਬਾਇੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸਮਤ ਅਜ਼ਮਾਉਣ (Lottery) ਵਰਗਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਵੱਡੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨਲ ਟਰੇਡਰਾਂ ਕੋਲ ਐਡਵਾਂਸਡ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਅਤੇ ਹਾਈ-ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਟਰੇਡਿੰਗ (HFT) ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਿਟੇਲ ਟਰੇਡਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ।
ਲੁਕਵੇਂ ਖਰਚੇ (Hidden Costs)
ਸਿਰਫ ਟਰੇਡਿੰਗ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬ੍ਰੋਕਰੇਜ, ਟੈਕਸ ਅਤੇ ਐਕਸਚੇਂਜ ਚਾਰਜਿਜ਼ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਜੇਬ ਕੱਟ ਰਹੇ ਹਨ। FY22 ਤੋਂ FY26 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਿਟੇਲਰਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ ₹1 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਸਿਰਫ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨ ਖਰਚਿਆਂ ਵਜੋਂ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਸੰਕੇਤ
ਰਾਹਤ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਹੁਣ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। FY26 ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ F&O ਟਰੇਡਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 20% ਘੱਟ ਕੇ 78.6 ਲੱਖ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ 40% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਐਕਸਪਾਇਰੀ (Weekly Expiry) ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।