ਭਾਰਤੀ ਰਿਟੇਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਹੁਣ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਤੋਂ ਹੱਟ ਕੇ ਮਾਰਜਿਨ ਟਰੇਡਿੰਗ ਫੈਸਿਲਿਟੀ (MTF) ਵੱਲ ਮੁੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ MTF ਦਾ ਬੁੱਕ ਸਾਈਜ਼ ਰਿਕਾਰਡ **₹1.48 ਲੱਖ ਕਰੋੜ** 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਵਿੱਤੀ ਜੋਖਮ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਰਿਟੇਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ 'ਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਨਜ਼ਰ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਆਪਣੀ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਮਾਰਜਿਨ ਟਰੇਡਿੰਗ ਫੈਸਿਲਿਟੀ (MTF) ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੱਧ-ਅਗਸਤ 2026 ਤੱਕ MTF ਲੋਨ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ₹1.48 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2023 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ₹24,920 ਕਰੋੜ ਸੀ।
ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੀਵਰੇਜ ਦਾ ਲੁਕਵਾਂ ਖਰਚਾ
ਕਈ ਨਿਵੇਸ਼ਕ MTF ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ 'ਕੈਰੀ ਕੋਸਟ' ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਦੇ ਉਲਟ, ਜਿੱਥੇ ਐਕਸਪਾਇਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, MTF ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ 15% ਸਾਲਾਨਾ ਵਿਆਜ ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਨਾਫੇ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸਟਾਕ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨਾ ਵੀ ਵਧੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਵਿਆਜ ਦਾ ਬੋਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇੱਲਿਕਵਿਡ (Illiquid) ਸਟਾਕਾਂ ਦਾ ਖਤਰਾ
ਮਾਰਜਿਨ ਡੈਬਟ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਅਜਿਹੇ ਸਟਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿਡ-ਕੈਪ ਅਤੇ ਸਮਾਲ-ਕੈਪ ਕੰਪਨੀਆਂ। ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਸਮੇਂ ਜੇ ਇਹ ਸਟਾਕ 'ਲੋਅਰ ਸਰਕਟ' ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬ੍ਰੋਕਰ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪੈਸਾ ਰਿਕਵਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਟਾਕ ਵਿੱਚ ਫਸ ਸਕਦਾ ਹੈ।
SEBI ਦੀ ਨਜ਼ਰ
ਸਿਕਿਓਰਿਟੀਜ਼ ਐਂਡ ਐਕਸਚੇਂਜ ਬੋਰਡ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (SEBI) ਹੁਣ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਈ ਨਵੇਂ ਸੁਧਾਰਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਦੀ ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ ਅਤੇ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ।