ਭਾਰਤੀ ਫਿਊਚਰ ਐਂਡ ਆਪਸ਼ਨ (F&O) ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਰਿਟੇਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਹੈ। FY26 ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ **88%** ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਅੰਕੜਾ **₹91,685 ਕਰੋੜ** ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ
ਸੇਬੀ (SEBI) ਦੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, F&O ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਰਿਟੇਲ ਟਰੇਡਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਖਰਾਬ ਹੈ। ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ 87.7% ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਟਰੇਡਰ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਘਾਟੇ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਪਿਛਲੇ 5 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਟੇਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਕੁੱਲ ₹3.85 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਸੰਸਥਾਗਤ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਦਬદਬਾ
ਮਾਰਕੀਟ ਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (FPIs) ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰੋਪਰਾਈਟਰੀ ਫਰਮਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਡਵਾਂਸ ਐਲਗੋਰਿਦਮਿਕ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ 99% ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਪਿੱਛੇ ਐਲਗੋਰਿਦਮਿਕ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਹੱਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਰਿਟੇਲ ਟਰੇਡਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।
ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ
ਡਾਟਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 30 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਟਰੇਡਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਦਰ 91.9% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਰਿਟੇਲ ਟਰੇਡਰਾਂ ਦਾ 97% ਹਿੱਸਾ ਆਪਸ਼ਨ ਬਾਇੰਗ (Option Buying) ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 'ਲੌਟਰੀ ਟਿਕਟ' ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸੇਬੀ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਕਦਮ
ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨੇ ਐਕਸਪਾਇਰੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਾਰਜਿਨ ਬੈਨੀਫਿਟ ਹਟਾਉਣ ਅਤੇ ਕੰਟਰੈਕਟ ਸਾਈਜ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਰਗੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਐਕਟਿਵ ਟਰੇਡਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 20% ਘੱਟ ਕੇ 78.6 ਲੱਖ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਔਸਤ ਨੁਕਸਾਨ ਵਧ ਕੇ ₹1.17 ਲੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਟਰੇਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਟੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਜੋਖਮ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ।