ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਟੇਲ ਟਰੇਡਰ ਆਪਸ਼ਨ ਸੈਲਿੰਗ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਆਸਾਨ ਤਰੀਕਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਪਰ 'Naked Shorting' ਵਿੱਚ ਜੋਖਮ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮਾਰਕੀਟ ਮੂਵ ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਰੀ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਹੈਜਿੰਗ (Unhedged) ਦੇ ਪੋਜੀਸ਼ਨ ਲੈਣਾ ਤੁਹਾਡੇ ਕੈਪੀਟਲ ਲਈ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਟੇਲ ਟਰੇਡਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੈਜਿੰਗ (Hedge) ਦੇ ਆਪਸ਼ਨ ਵੇਚਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'Naked Shorting' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ (NSE) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਲਗਭਗ 85% ਆਪਸ਼ਨ ਕੰਟਰੈਕਟਸ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਜ਼ੀਰੋ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਮੁਨਾਫੇ ਦਾ ਇੱਕ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜੋਖਮ ਦਾ ਅਸਲ ਚਿਹਰਾ (Risk Asymmetry)
Naked Shorting ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫਾ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨੁਕਸਾਨ ਅਸੀਮਤ (Uncapped) ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਉਛਾਲ ਜਾਂ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਵਪਾਰ ਤੁਹਾਡੀ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਰੈਗੂਲੇਟਰਾਂ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਦੇ ਰਾਹ
SEBI ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਟੇਲ ਟਰੇਡਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ:
- Spread Strategies ਅਪਣਾਓ: Bull Call Spread ਜਾਂ Bear Put Spread ਵਰਗੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
- ਸਟਾਪ-ਲੌਸ (Stop-loss): ਆਪਣੀ ਪੋਜੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਨਾ ਛੱਡੋ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਿਸਕ ਨੂੰ ਮੈਨੇਜ ਕਰੋ।
- ਐਕਟਿਵ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ: ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ 70% ਟਰੇਡਰ ਐਕਸਪਾਇਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪੋਜੀਸ਼ਨ ਕਲੋਜ਼ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿਆਣੀ ਪਹੁੰਚ ਹੈ।
ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਦਰ (Win Rate) ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤੁਹਾਡਾ 'ਰਿਸਕ-ਟੂ-ਰਿਵਾਰਡ ਰੇਸ਼ੋ'। ਆਪਣੀ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੈਜਿੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਸਟ੍ਰੈਟਜੀਜ਼ 'ਤੇ ਹੀ ਭਰੋਸਾ ਕਰੋ।