ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੋਲਰ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਸਟੋਰੇਜ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ **15-20%** ਬਿਜਲੀ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ Lithium-ion ਦੀ ਥਾਂ 'Iron-Air' ਬੈਟਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਹਾਲੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੀਨਿਊਏਬਲ ਐਨਰਜੀ ਸੈਕਟਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅੜਚਣ 'ਸਟੋਰੇਜ' ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਮਾਹਿਰ 'Curtailment' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸੋਲਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ 15-20% ਬਿਜਲੀ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗ੍ਰਿੱਡ ਇਸਨੂੰ ਸਟੋਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾ ਰਿਹਾ। ਕੁਝ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਰਬਾਦੀ 65% ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।\n\n### Iron-Air ਬੈਟਰੀਆਂ: ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਉਮੀਦ\n\nਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ Meine Electric ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ Iron-Air ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਬੈਟਰੀਆਂ 6 ਤੋਂ 8 ਘੰਟੇ ਚਾਰਜ ਹੋ ਕੇ 18 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਡਿਸਚਾਰਜ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਮ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਲੋਹੇ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ Lithium-ion ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਸਸਤੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ।\n\n### ਫਾਇਦੇ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ\n\nਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦੀ ਲਾਗਤ ₹5 ਪ੍ਰਤੀ kWh ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਸਦੀ ਐਫੀਸ਼ੀਐਂਸੀ (Efficiency) ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਹੈ। Iron-air ਬੈਟਰੀਆਂ ਦੀ ਐਫੀਸ਼ੀਐਂਸੀ ਸਿਰਫ 23-50% ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ Lithium-ion ਬੈਟਰੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਹੈ।\n\n### ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਸਲਾਹ\n\nਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਅਜੇ ਵੈਲੀਡੇਸ਼ਨ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਅਜੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਟੈਸਟਿੰਗ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮੁਨਾਫਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ R&D ਥੀਮ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।