ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਿਟੇਲ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਸੈਕਟਰ ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਅਤੇ 'ਐਕਸਪੀਰੀਅੰਸ-ਫੋਕਸਡ' ਮਾਲਜ਼ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਲ **2030** ਤੱਕ **40.4 ਮਿਲੀਅਨ** ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਨਵੀਂ ਸਪਲਾਈ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਫਰਕ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਡਿਵੈਲਪਰ ਹੁਣ ਛੋਟੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ 'ਡੈਸਟੀਨੇਸ਼ਨ ਮਾਲਜ਼' ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਲ 2026 ਤੋਂ 2030 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਵੇਂ ਮਾਲਜ਼ ਦਾ ਔਸਤ ਸਾਈਜ਼ 0.59 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 2000 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ 0.25 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ
ਰੈਂਟਲ (ਕਿਰਾਏ) ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਾਲ ਰੈਂਟਲ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 22% ਵਧੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 11% ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਖਾਲੀ ਥਾਂ (Vacancy) ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹਨ; ਠਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿਰਫ 1.0% ਹੈ, ਜਦਕਿ ਗੁੜਗਾਓਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 13.6% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਨਵੀਂ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਜੋਖਮ
ਦਫਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਿਟੇਲ ਸਪੇਸ ਦਾ ਕੁੱਲ ਸਟਾਕ 51.7 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁੜਗਾਓਂ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। 2030 ਤੱਕ ਆਉਣ ਵਾਲੀ 40.4 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸਪਲਾਈ ਨਾਲ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਓਵਰਸਪਲਾਈ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੀ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਅਹਿਮ ਸੁਝਾਅ
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖੋ:
- Occupancy Level: ਮਾਲ ਵਿੱਚ ਦੁਕਾਨਾਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਕੈਸ਼ ਫਲੋ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
- Rental Growth: ਸਿਰਫ ਚੋਟੀ ਦੇ ਮਾਲਜ਼ ਹੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਕਿਰਾਇਆ ਵਸੂਲ ਸਕਣਗੇ।
- Debt Levels: ਵੱਡੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਡਿਵੈਲਪਰਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਕਿੰਨਾ ਹੈ, ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹੈ।