Reserve Bank of India (RBI) ਨੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਵਧੇ ਹੋਏ ਸਰਪਲੱਸ ਕੈਸ਼ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। 18 ਸਤੰਬਰ, 2026 ਨੂੰ **₹2.25 ਲੱਖ ਕਰੋੜ** ਦਾ ਤਿੰਨ-ਦਿਨਾ VRRR ਆਕਸ਼ਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
RBI ਨੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ 'ਚੋਂ ਵਾਧੂ ਨਕਦੀ (Liquidity) ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ Variable Rate Reverse Repo (VRRR) ਆਕਸ਼ਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 18 ਸਤੰਬਰ, 2026 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਬੈਂਕਾਂ ਤੋਂ ₹2.25 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ 3 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ, ਜੋ 21 ਸਤੰਬਰ, 2026 ਨੂੰ ਮੈਚਿਓਰ ਹੋਵੇਗੀ।
VRRR ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਇਹ ਇੱਕ ਆਮ ਬੈਂਕ ਜਮ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ RBI ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਾਧੂ ਪੈਸਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਕੋਲ ਪਾਰਕ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਕਸਡ ਰੇਟ ਦੇ ਉਲਟ, ਇੱਥੇ ਵਿਆਜ ਦੀ ਦਰ ਬੈਂਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਬੋਲੀਆਂ (Bids) ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਤੈਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
RBI ਇਹ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਜਦੋਂ ਬੈਂਕਾਂ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੈਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਸ 'ਚ ਉਧਾਰ ਦੇਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਓਵਰਨਾਈਟ ਲੋਨ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ RBI ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ 'Repo Rate' ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, RBI ਇਸ ਵਾਧੂ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਧਾਰ ਲੈਣ ਦੀ ਲਾਗਤ (Cost of Borrowing) ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਕੀ ਹੈ ਸੰਕੇਤ?
ਇਹ ਆਕਸ਼ਨ ਡੈੱਟ ਮਾਰਕੀਟ 'ਚ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਜੇਕਰ RBI ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਆਕਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਨਕਦੀ ਦੀ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜੇ RBI ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ 'ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕਿਓਰਿਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਬੌਂਡਸ ਦੇ ਰਿਟਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।