Reserve Bank of India (RBI) ਨੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਕਦੀ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ **$10 ਬਿਲੀਅਨ** ਦੇ ਕਰੰਸੀ ਸਵੈਪ (Currency Swaps) ਕੀਤੇ ਹਨ। **$140 ਬਿਲੀਅਨ** ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਾਰਨ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਨਕਦੀ **₹11 ਲੱਖ ਕਰੋੜ** ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਹੁਣ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
Reserve Bank of India (RBI) ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੌਰਾਨ $10 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਸੈੱਲ-ਬਾਇ (sell-buy) ਕਰੰਸੀ ਸਵੈਪ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਰਾਹੀਂ RBI ਨੇ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਡਾਲਰ ਵੇਚ ਕੇ ਰੁਪਏ ਵਾਪਸ ਲਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਦੀ ਵਾਧੂ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਨਕਦੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਪੱਧਰ
ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਜੋ ਕਿ $140 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਟੱਪ ਗਿਆ ਹੈ, ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਨਕਦੀ ₹11 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਗਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਕਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ (Inflation) ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸਵੈਪ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ?
ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ, RBI ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਡਾਲਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਰੁਪਏ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਰੀਕ 'ਤੇ ਉਹ ਡਾਲਰ ਵਾਪਸ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਰੁਪਏ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ RBI ਨੂੰ Repo Rate ਬਦਲੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਮਨੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਮੈਨੇਜ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਤੇ ਅਸਰ
ਇਸ ਕਦਮ ਨਾਲ ਡਾਲਰ-ਰੁਪਿਆ ਫਾਰਵਰਡ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਫਾਰਵਰਡ ਕੰਟਰੈਕਟਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਡੈੱਟ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਹੁਣ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ RBI ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਤਰਲਤਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਣਨੀਤੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।