ਰੁਪਏ (Rupee) ਨੂੰ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ Reserve Bank of India ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ **$18.2 ਬਿਲੀਅਨ** ਦੇ ਭਾਰੀ ਡਾਲਰ ਵੇਚੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਕਵਾਲੀ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਦਬਾਅ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਕਿਉਂ ਬਣਿਆ?
ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਿਆ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਾਫੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨ ਹਨ: ਪਹਿਲਾ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ (FPIs) ਲਗਾਤਾਰ ਭਾਰਤੀ ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ, ਕੱਚੇ ਤੇਲ (Crude Oil) ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਨੇ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਫਾਰੇਕਸ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ
RBI ਦੇ ਇਸ ਹਮਲਾਵਰ ਕਦਮ ਦਾ ਅਸਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਲ ਫਾਰੇਕਸ ਰਿਜ਼ਰਵ (Forex Reserves) 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਇਹ ਘਟ ਕੇ $721.016 ਬਿਲੀਅਨ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ $785.706 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਰਕਮ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਫੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਪਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਚਿੰਤਤ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਗਲੋਬਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਜਾਰੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ RBI ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਸੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਦਖਲ ਦੇ ਸਕੇਗਾ।
Forward Book ਦਾ ਦਬਾਅ
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੁਣ ਸੈਂਟਰਲ ਬੈਂਕ ਦੀ 'ਫਾਰਵਰਡ ਬੁੱਕ' 'ਤੇ ਵੀ ਹੈ। ਅਗਸਤ ਤੱਕ RBI ਦੀ ਨੈੱਟ ਸ਼ਾਰਟ ਪੋਜੀਸ਼ਨ $200.06 ਬਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ RBI ਕੋਲ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕਰਾਰਾਂ (Contracts) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀ ਤਰਲਤਾ (Liquidity) ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮੰਗ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਦੀ ਰਹੀ ਤਾਂ RBI ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਰਸਤੇ ਬਚਣਗੇ?