Reserve Bank of India ਨੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚੋਂ **₹6 ਲੱਖ ਕਰੋੜ** ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਨਕਦੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਦਮ **₹11.6 ਲੱਖ ਕਰੋੜ** ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਸਰਪਲੱਸ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ, RBI ਨੇ 7 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਚਲਾਇਆ। ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ 6 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਦੇਖੇ ਗਏ ₹11.6 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ ਸਰਪਲੱਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ RBI ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਹੈ।
ਨਕਦੀ ਦਾ ਇਹ ਹੜ੍ਹ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ?
ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਨਕਦੀ ਦਾ ਇਹ ਵਾਧਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦੇ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਵਾਹ (Foreign Currency Inflows) ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ $136.4 ਬਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਕਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
RBI ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਚੁੱਪ
ਨਕਦੀ ਨੂੰ ਸੋਖਣ ਲਈ, RBI ਨੇ ਦੋ ਤਰੀਕੇ ਵਰਤੇ:
- ₹3.53 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਓਵਰਨਾਈਟ ਨੀਲਾਮੀ ਰਾਹੀਂ।
- ₹2.59 ਲੱਖ ਕਰੋੜ 30-ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਵੇਰੀਏਬਲ ਰੇਟ ਰਿਵਰਸ ਰੇਪੋ (VRRR) ਰਾਹੀਂ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ₹7 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੇ ਟੀਚੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 30-ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਨੀਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਰਹੀ। ਬੈਂਕ ਆਪਣੇ ਫੰਡਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲਾਕ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੱਖਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਅੱਗੇ ਕੀ?
ਜੇਕਰ ਬੈਂਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਫੰਡ ਲਾਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ RBI ਨੂੰ Market Stabilization Scheme (MSS) ਬੌਂਡ ਜਾਂ ਸਵੈਪ ਡੀਲ ਵਰਗੇ ਸਖ਼ਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਅਤੇ RBI ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਾਧਨਾਂ 'ਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਨਜ਼ਰ ਰਹੇਗੀ।