ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਨਕਦੀ (Liquidity) ਦਾ ਸੰਕਟ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ **₹48,000 ਕਰੋੜ** ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਸਿਰਫ **₹541.95 ਕਰੋੜ** ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਮੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰੇਪੋ ਰੇਟ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਲਈ Reserve Bank of India ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ **₹2 ਲੱਖ ਕਰੋੜ** ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ 22 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਨਕਦੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਿੱਲਤ ਦੇਖੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਬੈਂਕਾਂ ਕੋਲ ਉਪਲਬਧ ਸਰਪਲੱਸ ਨਕਦੀ ਡਿੱਗ ਕੇ ₹541.95 ਕਰੋੜ ਰਹਿ ਗਈ। ਇਹ ਜੂਨ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਪੱਧਰ ਹੈ। ਨਕਦੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਉਧਾਰ ਲੈਣ ਦੀ ਦਰ, ਯਾਨੀ 'ਕਾਲ ਮਨੀ ਰੇਟ', RBI ਦੇ 5.50% ਦੇ ਰੇਪੋ ਬੈਂਚਮਾਰਕ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ।\n\n### ਨਕਦੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਕਿਉਂ ਹੈ?\n\nਇਸ ਸੰਕਟ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਟੈਕਸ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਕਾਰਨ ਪੈਸਾ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਲਈ ਬੌਂਡ ਨਿਲਾਮੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਕਾਰਨ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਸੀਜ਼ਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਕਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧਣ ਨਾਲ ਪੈਸਾ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।\n\n### RBI ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਦਮ\n\nਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸਥਿਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ, Reserve Bank of India ਨੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਦੇ ਹੋਏ Variable Rate Repo (VRR) ਨਿਲਾਮੀ ਰਾਹੀਂ ₹2 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਲਾਮੀ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਉਧਾਰ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਰਾਂ ਰੇਪੋ ਰੇਟ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋਣ।\n\n### ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਕੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ?\n\nਜਦੋਂ Liquidity ਟਾਈਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਧਾਰ ਲੈਣ ਦੇ ਖਰਚੇ ਵਧ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕੀ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਨਕਦੀ ਵਾਪਸ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਸਰਪਲੱਸ ਘੱਟ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ RBI ਨੂੰ ਮਾਰਕੀਟ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਦਖਲ ਦੇਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।