ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। RBI ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ BRBNMPL ਨੇ ਕਰੰਸੀ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਲਈ ਪੌਲੀਮਰ ਸਬਸਟਰੇਟ ਦੀ ਖਰੀਦ ਲਈ ਗਲੋਬਲ ਬੋਲੀ (Global Tender) ਸੱਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਨਾਲ ਪਰਖਣਾ ਹੈ। ਟੈਂਡਰ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਚੀਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਟੀਰੀਅਲ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਨਵੇਂ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ
ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਆਪਣੇ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, RBI ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ, ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਨੋਟ ਮੁਦ੍ਰਣ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ (BRBNMPL) ਨੇ ਨਵੇਂ ਪੌਲੀਮਰ ਬੈਂਕਨੋਟਸ ਲਈ ਗਲੋਬਲ ਟੈਂਡਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਟੈਂਡਰ ਰਾਹੀਂ, ਕੰਪਨੀ 68,000 ਰੀਮ (ream) ਬਾਇਐਕਸੀਅਲੀ ਓਰੀਐਂਟੇਡ ਪੌਲੀਪ੍ਰੋਪਾਈਲਿਨ-ਆਧਾਰਿਤ ਓਪਸੀਫਾਈਡ ਪੌਲੀਮਰ ਸਬਸਟਰੇਟ ਖਰੀਦੇਗੀ।
ਟੈਂਡਰ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਅਤੇ ਲੋੜਾਂ
ਇਸ ਟੈਂਡਰ ਤਹਿਤ ਹਰੇਕ ਰੀਮ ਵਿੱਚ 500 ਸ਼ੀਟਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਕੁੱਲ ਆਰਡਰ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੋਟਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਹਰੇਕ ਲਈ 34,000 ਰੀਮ। ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ 18 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਖਰੀਦ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫੀਲਡ ਟ੍ਰਾਇਲ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ RBI ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਤੋਂ ਪੌਲੀਮਰ ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰ ਸਕੇ।
ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੋਰਸਿੰਗ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ
ਟੈਂਡਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। RBI ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੌਲੀਮਰ ਸ਼ੀਟਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵੀ ਕੱਚੀ ਸਮੱਗਰੀ ਚੀਨ ਜਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਮੰਗਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕੰਪਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ ਰੱਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਟੈਂਡਰ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਜਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਥੇ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਪਹਿਲੂ
ਇਹ ਪਹਿਲ RBI ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ, ਜੋ ਕਿ 1988 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਹੁਣ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਚੱਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਅਲੀ ਬਣਾਉਣੇ ਔਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪਿਛਲੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, RBI ਨੇ ਕਰੰਸੀ ਛਾਪਣ 'ਤੇ ₹4,875 ਕਰੋੜ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ 17,000 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੋਟ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਟ੍ਰਾਇਲ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ 'ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਲੌਜਿਸਟਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ।