Reserve Bank of India (RBI) ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚੋਂ **₹6.02 ਲੱਖ ਕਰੋੜ** ਦੀ ਵਾਧੂ ਨਕਦੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ ਹੈ। ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ **₹10.32 ਲੱਖ ਕਰੋੜ** ਦੀ ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ (Liquidity) ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ RBI ਨੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ (Interest Rates) ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਨਕਦੀ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਕਿਉਂ ਆਇਆ?
ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਦੀ ਇਸ ਭਾਰੀ ਭਰਮਾਰ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ (Foreign Currency) ਦਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚੇ ਹਨ। ਅਗਸਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਇਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਵਾਹ $136.38 ਬਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਡਾਲਰ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਕੈਸ਼ ਦਾ ਪੱਧਰ ਕਾਫੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ
ਜਦੋਂ ਬੈਂਕਾਂ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੈਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ 'Weighted Average Call Money Rate' ਡਿੱਗ ਕੇ 4.93% 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ RBI ਦੀ ਰੈਪੋ ਰੇਟ (Repo Rate) ਤੋਂ 32 ਬੇਸਿਸ ਪੁਆਇੰਟ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। RBI ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦਰਾਂ ਉਸਦੀ ਪਾਲਿਸੀ ਰੇਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਤਾਂ ਜੋ ਆਰਥਿਕਤਾ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਬਣਿਆ ਰਹੇ।
RBI ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ (VRRR Auctions)
ਇਸ ਵਾਧੂ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਲਈ, RBI 'Variable Rate Reverse Repo' (VRRR) ਨਿਲਾਮੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ RBI ਬੈਂਕਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਓਵਰਨਾਈਟ ਜਾਂ 14 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਉਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਨਕਦੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬੈਂਕ ਆਪਣਾ ਕੈਸ਼ ਫਲੈਕਸੀਬਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਰਹੇਗੀ ਕਿ RBI ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਨਿਲਾਮੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।