ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨਕਦੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ ਰਿਕਾਰਡ **₹11.16 ਲੱਖ ਕਰੋੜ** ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਕਾਰਨ ਬੈਂਕ ਹੁਣ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ (Overnight) ਪੈਸਾ ਪਾਰਕ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ RBI ਦੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਸਵੈਪ ਫੈਸਿਲਿਟੀ ਰਾਹੀਂ ਆਏ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫੰਡਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨਕਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਬਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ 2026 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਸਰਪਲੱਸ ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ₹11.16 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ RBI ਦੀ FCNR(B) ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਅਤੇ ਫੋਰੈਕਸ ਸਵੈਪ ਫੈਸਿਲਿਟੀ ਰਾਹੀਂ ਆਇਆ ਲਗਭਗ $136 ਅਰਬ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫੰਡ ਹੈ।
ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਕੀ ਹੈ?
ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ (Treasury Managers) ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲਾਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਡਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ VRRR (Variable Rate Reverse Repo) ਨੀਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਂ ਨੇ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ (Overnight) ਪੈਸਾ ਰੱਖਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਬੈਂਕ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਲੋਨ ਦੀ ਮੰਗ ਅਚਾਨਕ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਨਕਦੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ।
ਮਾਰਕੀਟ ਲਈ ਚਿੰਤਾਵਾਂ
ਹਾਲਾਂਕਿ RBI 5.24% ਦੀ ਦਰ 'ਤੇ ਇਹ ਨਕਦੀ ਸੋਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ ਨਾਲ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧਣ ਦਾ ਡਰ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ Net Interest Margins (NIM) 'ਤੇ ਵੀ ਦਬਾਅ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਬਣੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ RBI I-CRR (Incremental Cash Reserve Ratio) ਵਰਗੇ ਸਖ਼ਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਕੀ ਨੋਟ ਕਰਨ?
ਹੁਣ ਸਭ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ 11 ਸਤੰਬਰ 'ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਵੈਪ ਫੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਤਰੀਕ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।