ਭਾਰਤ ਦੇ ਫਾਰੇਕਸ ਰਿਜ਼ਰਵ (Forex Reserves) ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ **$785.71 ਬਿਲੀਅਨ** ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ **$44.9 ਬਿਲੀਅਨ** ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਉਛਾਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਧੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ FCNR ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਵਿੱਚ ਆਏ ਵੱਡੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਨੇ 4 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ $785.71 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਆਲ-ਟਾਈਮ ਹਾਈ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਰੂਸ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਰੇਕਸ ਹੋਲਡਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
FCNR ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਦਾ ਕਮਾਲ
ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਾਧੇ ਪਿੱਛੇ Reserve Bank of India (RBI) ਦੀ 'ਕਨਸੈਸ਼ਨਲ ਸਵੈਪ ਵਿੰਡੋ' ਦਾ ਵੱਡਾ ਹੱਥ ਹੈ। ਇਸ ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਫੰਡਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 31 ਅਗਸਤ 2026 ਤੱਕ, ਇਸ ਸਕੀਮ ਰਾਹੀਂ $127.23 ਬਿਲੀਅਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰਾਸ਼ੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਈ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹੁੰਗਾਰੇ ਕਾਰਨ RBI ਨੇ ਇਸ ਵਿੰਡੋ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਬਾਜ਼ਾਰ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ
ਆਰਥਿਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਵਾਧਾ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਢਾਲ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ (Crude Oil) ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਭੰਡਾਰ RBI ਨੂੰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਡਿੱਗਦੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਿੱਕਾ ਦੋ ਪਾਸੀ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਵੈਪ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ RBI ਨੂੰ 'ਹੈਜਿੰਗ ਕਾਸਟ' (Hedging Costs) ਚੁਕਾਉਣੀ ਪਈ ਹੈ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹੁਣ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਖਰਚੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦੀ ਬੈਲੇਂਸ ਸ਼ੀਟ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ RBI ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਫੰਡਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮੈਨੇਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।