ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ (Forex Reserves) ਨੇ **$729.3 ਅਰਬ** ਦੇ ਨਾਲ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ RBI ਦੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਸਵੈਪ ਫੈਸਿਲਿਟੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹੱਥ ਹੈ, ਪਰ **31 ਅਗਸਤ** ਦੀ ਡੈੱਡਲਾਈਨ ਨੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਰਿਕਾਰਡ ਵਾਧੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਸੱਚ
ਅਗਸਤ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਫ਼ਤੇ (21 ਅਗਸਤ, 2026 ਤੱਕ) ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ Forex reserves ਵਿੱਚ $12.422 ਅਰਬ ਦਾ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਵਾਧਾ RBI ਵੱਲੋਂ ਜੂਨ 2026 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਪੈਸ਼ਲ ਸਵੈਪ ਫੈਸਿਲਿਟੀ ਕਰਕੇ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਲਿਆਉਣਾ ਸੀ।
FCNR ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
RBI ਦੀ ਇਸ ਨੀਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ Foreign Currency Non-Resident (FCNR) ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੁੱਲ $72.8 ਅਰਬ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ $65.397 ਅਰਬ ਸਿਰਫ਼ FCNR ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਰਾਹੀਂ ਆਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਐਕਸਟਰਨਲ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਬੋਰੋਇੰਗ (ECB) ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ $7.451 ਅਰਬ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕੀ ਅੱਗੇ ਖਤਰਾ ਹੈ?
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਭੰਡਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 'ਕਰਜ਼ੇ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ' (debt-funded) ਵਾਧਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਮਾਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ (liabilities) ਹਨ। RBI ਨੇ ਇਸ ਸਵੈਪ ਵਿੰਡੋ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ 31 ਅਗਸਤ, 2026 ਤੱਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੁਪਿਆ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇਕਰ ਵਪਾਰਕ ਸਰਪਲੱਸ (Trade Surplus) ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।