ਕਈ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਡੀਲਿਸਟ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਉਹ ਟੈਕਸ ਵਿੱਚ ਕੈਪੀਟਲ ਲੌਸ (Capital Loss) ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ Income Tax Act ਦੇ ਨਿਯਮ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸ਼ੇਅਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਿਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਲੇਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੰਪਨੀ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਤੋਂ ਡੀਲਿਸਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ ਖਤਮ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਨੁਕਸਾਨ ਟੈਕਸ ਰਿਟਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਟੈਕਸ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਇੱਕ ਆਮ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਹੈ।\n\n### ਟੈਕਸਯੋਗ ਘਟਨਾ (Taxable Event) ਕੀ ਹੈ?\n\nIncome Tax ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਪਬਲਿਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹੋਣਾ ਕੋਈ 'ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ' ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਸ਼ੇਅਰ ਤੁਹਾਡੇ ਡੀਮੈਟ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਕ ਹੋ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੇਡ ਨਾ ਵੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਟੈਕਸ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈਣ ਲਈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚਣੇ ਪੈਣਗੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ Off-market sale ਰਾਹੀਂ ਹੋਣ, ਕਿਸੇ Buyback ਸਕੀਮ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਲਿਕਵੀਡੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ।\n\n### Unlisted Asset ਦੇ ਨਿਯਮ\n\nਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ੇਅਰ ਡੀਲਿਸਟ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ 'Unlisted Asset' ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਲਡਿੰਗ ਪੀਰੀਅਡ ਦਾ ਨਿਯਮ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੈਪੀਟਲ ਗੇਨ (Long-term Capital Gains) ਲਈ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 24 ਮਹੀਨੇ ਸ਼ੇਅਰ ਰੱਖਣੇ ਪੈਣਗੇ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਸਟਿਡ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਲਈ ਸਿਰਫ 12 ਮਹੀਨੇ ਸੀ।\n\n### ਆਡਿਟ ਦਾ ਖਤਰਾ\n\nਆਪਣੀ ITR ਫਾਈਲ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜਾਇਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਟੈਕਸ ਵਿਭਾਗ ਤੁਹਾਡੀ ਰਿਟਰਨ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਲੌਸ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ Carry-forward ਕਰਨ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ITR ਫਾਈਲ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖਰੀਦ ਦਾ ਸਬੂਤ ਅਤੇ ਐਗਜ਼ਿਟ ਆਫਰ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੋ।