Grant Thornton Bharat ਅਤੇ Entrust Family Office ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ **36%** ਨੇ ਹੀ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾ (Succession Plan) ਬਣਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਕਮੀ ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਹਾਲੀਆ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਕੜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ₹100 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ₹10,000 ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਕੋਈ ਲਿਖਤੀ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ 'Key Man Risk'
ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'Key Man Risk' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਲੀਡਰ ਅਚਾਨਕ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਯੋਜਨਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਠੱਪ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
SEBI ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਫਰਕ
SEBI ਨੇ ਲਿਸਟਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਗਵਰਨੈਂਸ ਦੇ ਨਿਯਮ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਪਰ ਕਾਗਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਬਣੀ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅਸਲ ਸੰਕਟ ਸਮੇਂ ਉਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾੜਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਜੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਜਾਂ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।
ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਤੋਂ ਸਬਕ
ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਵਾਦਾਂ ਕਾਰਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਕੇਸ National Company Law Tribunal (NCLT) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੜਾਈਆਂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਰਬਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਲਕਿ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਤੋੜਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ:
- ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਪੇਸ਼ੇਵਰ CEO (Professional CEOs) ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਫਾਈਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ੀਸ਼ਨ (Transition) ਬਾਰੇ ਸਾਫ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ਜੋ 'ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੰਟਰੋਲ' ਨਾਲੋਂ 'ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਰੰਤਰਤਾ' ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।