Whalesbook
ਵਿੱਤੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਕਮੀ: SIP Trap ਦਾ ਮੁੱਢ
ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨਿਵੇਸ਼ਕ, ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ Systematic Investment Plans (SIPs) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ, ਉਹ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿੱਤੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 24% ਤੋਂ 58% ਬਾਲਗਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਮਝ ਹੈ। ਇਸ ਗਿਆਨ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ, ਉਹ "FOMO" (Fear Of Missing Out) ਵਰਗੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਪੱਖਪਾਤ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਜਾਂ ਸੁਣੀ-ਸੁਣਾਈ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਠੋਸ ਵਿੱਤੀ ਰਣਨੀਤੀਆਂ 'ਤੇ।
ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਫੰਡ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪਾੜਾ
ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਕਮੀ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਫੰਡ ਦੀ ਹੈ। ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲਗਭਗ 75% ਭਾਰਤੀਆਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਅਚਾਨਕ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਕਾਫੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਬਚਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਸਿਰਫ 10% ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਬਚਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿੱਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ ਆਮਦਨ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 3 ਤੋਂ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਫੰਡ ਵਜੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੈਸਾ ਨੌਕਰੀ ਜਾਣ, ਮੈਡੀਕਲ ਐਮਰਜੈਂਸੀ, ਘਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਖਰਚਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਚਾਨਕ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
"SIP ਮਿਰੇਜ" ਅਤੇ SIP ਤੋੜਨ ਦਾ ਮਾੜਾ ਅਸਰ
ਜਦੋਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਫੰਡ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ SIP ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਅਚਾਨਕ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ SIPs ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ SIP ਬੰਦ (breakage) ਹੋਣ ਦੀ ਦਰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ 75% ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਜਿਸਟਰਡ SIPs ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। SIPs ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਜਾਂ ਤੋੜਨ ਨਾਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਗਿਰਾਵਟ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਸਿਰਫ ਰੁਪਏ ਦੀ ਔਸਤ ਲਾਗਤ (rupee cost averaging) ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਕੰਪਾਊਂਡਿੰਗ (compounding) ਦੁਆਰਾ ਪੈਸਾ ਵਧਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵੀ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ SIP ਬੰਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਘਾਟਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਇਹ ਸਾਧਨ ਵਿੱਤੀ ਪਛਤਾਵੇ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਣਾਲੀਗਤ ਜੋਖਮ: ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ
ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਜੋਖਮ ਦੇ ਪਹਿਲੂ ਤੋਂ ਦੇਖੀਏ, ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਆਮ ਰਵੱਈਆ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਗਤ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿੱਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਕਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਲਾਹ (mis-selling) ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਗਲਤੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। SEBI ਅਤੇ RBI ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਹਾਲੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਬਾਅ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧਦੇ ਹਨ। ਆਰਥਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਖਤਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਫੰਡ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਰਾਹ: ਹਾਈਪ ਦੀ ਥਾਂ ਨੀਂਹ 'ਤੇ ਧਿਆਨ
ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਹੁਣ ਇਕ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ "SIP ਬਨਾਮ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਫੰਡ" ਦੀ ਦੁਵਿਧਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਇੱਕ ਸਮੁੱਚੀ ਅਤੇ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਵਿੱਤੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਢੁਕਵਾਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਫੰਡ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਕਵਰ, ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਨਿੱਜੀ ਵਿੱਤੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਸਲਾਹ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਬਚਤ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸੂਝਵਾਨ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ, ਵਿੱਤੀ ਲਚਕੀਲਾਪਣ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਦਾ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਸਥਾਈ (sustainable) ਰਹੇ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਟੱਲ ਝਟਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ।