ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ Gen Z ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਸਹੀ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹ ਚੁਣਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਵੇਂ SEBI ਸਰਵੇਖਣ ਮੁਤਾਬਕ, **93%** ਨੌਜਵਾਨ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਇਨਫਲੂਐਂਸਰਾਂ 'ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ **54%** ਨੌਜਵਾਨ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਸਹੀ ਅਤੇ ਗਲਤ ਸਲਾਹ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ Systematic Investment Plans (SIP) ਅਤੇ ਸਟਾਕ ਐਪਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਭਾਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਖੇਡ ਲੱਗਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਛੁਪੇ ਜੋਖਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
SEBI ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ
Securities and Exchange Board of India (SEBI) ਦੇ 2025 ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ 93% ਲੋਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਸਟਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਹਿਰ ਮੰਨ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਨਫਲੂਐਂਸਰਾਂ ਕੋਲ ਕੋਈ ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਿੱਤੀ ਡਿਗਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਅਜਿਹੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਿਸਕ-ਲੈਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਡਿਜੀਟਲ ਸ਼ੋਰ ਤੱਕ
ਪਹਿਲਾਂ ਘਰ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵਡੇਰੇ ਵਿੱਤੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਜਟਿਲ ਵਿੱਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੰਡ ਜਾਂ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਐਪਸ) ਬਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸਲਾਹ 'ਜਨਰਲ' ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
2026 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੇ ਘਰ ਖਰੀਦਣ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਪੈਸਾ ਜੋੜਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਭੀੜ ਦੇ ਮਗਰ ਲੱਗ ਕੇ (Herd Mentality) ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀਆਂ ਟਿਪਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਪੋਰਟਾਂ (Official Disclosures) 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ। ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇ (Debt) ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਹੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ।