ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦਿਆਂ, ਨਵੇਂ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ Gen Z ਆਪਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਮਾਈ lifestyle ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਿੱਲਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਨ ਵਰਗੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਖਰਚ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਹਰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਫੰਡ ਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਵਿਆਜ ਵਾਲੇ ਕਰਜ਼ੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਖਤਰਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ Gen Z ਸਿਰਫ਼ ਐਸ਼ੋ-ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਘੁੰਮਣ-ਫਿਰਨ 'ਤੇ ਪੈਸਾ ਉਡਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖ ਹੈ। UPI ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ Gen Z ਦੀ 70% ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਰਚਿਆਂ 'ਤੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 20.1% ਹਿੱਸਾ ਬਿੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 15.7% ਖਰਚਾ ਕਰਿਆਨੇ (Groceries) ਦਾ ਹੈ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਘੁੰਮਣ-ਫਿਰਨ (Travel) ਵਰਗੇ ਸ਼ੌਕਾਂ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ 5% ਖਰਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਬਨਾਮ ਨਿਵੇਸ਼
SEBI ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, 66% Gen Z ਨੌਜਵਾਨ ਕੈਪੀਟਲ ਮਾਰਕੀਟ ਉਤਪਾਦਾਂ ਬਾਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ Millennials ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਸਿਰਫ਼ 9% ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਇਸ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਹੈ।
ਕਰਜ਼ੇ ਅਤੇ Speculation ਦਾ ਖਤਰਾ
'Buy Now, Pay Later' (BNPL) ਵਰਗੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਕਾਰਨ ਨੌਜਵਾਨ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਫੰਡ ਜਾਂ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਲੈਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿੱਧਾ High-Risk ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਵੱਲ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰੀ ਵਿੱਤੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਿੱਤੀ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?
ਵਿੱਤੀ ਯੋਜਨਾਕਾਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਿਯਮ ਅਪਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ:
- ਪਹਿਲ: ਘਰ ਦੇ ਖਰਚੇ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਫੰਡ ਬਣਾਉਣਾ।
- ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ: ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹੀ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕਵਰ ਲਓ।
- ਕਰਜ਼ਾ: ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ EMI ਤੁਹਾਡੀ ਟੇਕ-ਹੋਮ ਸੈਲਰੀ ਦੇ 30% ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ।
- ਸਮਝਦਾਰੀ: 'Productive Debt' (ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਂ ਘਰ ਦਾ ਲੋਨ) ਅਤੇ 'Consumptive Debt' (Lifestyle ਲਈ ਲੋਨ) ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।