Employee Stock Options (ESOPs) ਤੇ ਟੈਕਸ ਦੋ ਵਾਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ - ਇੱਕ ਤਾਂ ਅਭਿਆਸ (Exercise) ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚਣ ਵੇਲੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਗਲਤ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟੈਕਸ ਭਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ESOPs ਦੌਲਤ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਾਧਨ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਟੈਕਸ ਸਟਰਕਚਰ ਕਾਫੀ ਉਲਝਣ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਲਟ, ESOPs ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।\n\n### 'Dry Tax' ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ\n\nਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ Options ਨੂੰ Exercise ਕਰਕੇ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਟੈਕਸ ਵਿਭਾਗ Fair Market Value (FMV) ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਖਰੀਦ ਮੁੱਲ ਦੇ ਫਰਕ ਨੂੰ 'ਸੈਲਰੀ ਇਨਕਮ' ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਡ੍ਰਾਈ ਟੈਕਸ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਮੁਨਾਫੇ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਾਲੇ ਕੋਈ ਨਕਦ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।\n\n### ਡਬਲ-ਟੈਕਸ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਬਚੋ\n\nਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚਣ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੰਨ ਲਓ ਤੁਸੀਂ ₹100 'ਤੇ Option Exercise ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ FMV ₹500 ਸੀ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ₹400 'ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਟੈਕਸ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹੋ। ਜੇਕਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੇਅਰ ₹600 ਵਿੱਚ ਵੇਚਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਲਾਗਤ ₹500 ਮੰਨੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ₹100। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ₹100 ਨੂੰ ਲਾਗਤ ਮੰਨੋਗੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸੇ ₹400 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਟੈਕਸ ਭਰੋਗੇ।\n\n### ਰਣਨੀਤਕ ਟੈਕਸ ਯੋਜਨਾ\n\nਟੈਕਸ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਟਾਈਮਿੰਗ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਲਿਸਟਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ 12 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਅਨਲਿਸਟਡ ਲਈ 24 ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਹੋਲਡਿੰਗ ਪੀਰੀਅਡ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੈਪੀਟਲ ਗੇਨ (LTCG) ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਸਿਰਫ ਟੈਕਸ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੇਅਰ ਨਾ ਰੱਖੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਜੋਖਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।\n\n### ਜ਼ਰੂਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼\n\nਆਪਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੋ। ਅਨਲਿਸਟਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, Category I Merchant Banker ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਵੈਲਯੂਏਸ਼ਨ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਟੈਕਸ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।