ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ (Loss) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ-ਆਫ (Set-off) ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋ? ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ! ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਇੱਕ ਟੈਕਸ ਮਾਮਲੇ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪੈਸਾ 'ਗਿਫਟ' ਸੀ ਜਾਂ 'ਲੋਨ'!
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ₹1.95 ਕਰੋੜ ਦੇ ਮਾਰਕੀਟ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਟੈਕਸ ਮਾਮਲੇ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਟੈਕਸਦਾਤਾ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੇ Demat Account ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਨਾਲ ਐਡਜਸਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਟੈਕਸ ਅਥਾਰਟੀ ਨੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਪੈਸਾ 'ਗਿਫਟ' ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ 'ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਜ ਵਾਲਾ ਕਰਜ਼ਾ' (Interest-free loan) ਸੀ।
ਕਲਬਿੰਗ ਪ੍ਰੋਵੀਜ਼ਨ (The Clubbing Provision)
ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 64(1)(iv) ਦੇ ਤਹਿਤ 'ਕਲਬਿੰਗ' ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਦਲੇ (Consideration) ਦੇ ਪੈਸੇ ਗਿਫਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮੁਨਾਫਾ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਡੋਨਰ (Donor) ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੇਕਰ ਉਹੀ ਪੈਸਾ ਲੋਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਲਬਿੰਗ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਲਾਭ ਟੈਕਸਦਾਤਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ।
ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ
'Vipin Yadav vs. ITO' (2026 Lucknow ITAT) ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਜਾਂ ਇਕੁਇਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਨੁਕਸਾਨ ਤਾਂ ਹੀ ਕਲੱਬ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਉਹ ਪੈਸਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 'ਗਿਫਟ' ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਗਲਤ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦਾ ਖਤਰਾ
ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਵਿਭਾਗ ਹੁਣ AIS (Annual Information Statement) ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਲੈਣ-ਦੇਣ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਕਲੇਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 270A ਦੇ ਤਹਿਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਟੈਕਸ ਚੋਰੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ 200% ਤੱਕ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਫੰਡ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਰਸਮੀ 'Gift Deed' ਜਾਂ ਸਬੂਤ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਟੈਕਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪੈਸੇ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ (Flow of money) ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਖੜੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।