ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ **1 ਲੱਖ** ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੁਣ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਖਾਣਾ ਖਾਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ISKCON ਦੀ Annamitra Foundation ਨੇ ਮਿਡ-ਡੇਅ ਮੀਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਬਦਲਾਅ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਛਿੜ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਬਦਲ PM POSHAN ਸਕੀਮ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮਾਈਕ੍ਰੋਨਿਊਟ੍ਰੀਐਂਟਸ ਦੇ ਪੱਖੋਂ।
ਕੀ ਹੋਇਆ?
West Bengal ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਗਰ ਨਿਗਮ (Kolkata Municipal Corporation) ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਮਿਡ-ਡੇਅ ਮੀਲ (Midday Meal) ਦੇ ਮੀਨੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਹੁਣ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ, ਯਾਨੀ ਕਿ ਸੱਤਵਿਕ, ਖਾਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਡੇ, ਪਿਆਜ਼ ਅਤੇ ਲਸਣ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ISKCON ਦੀ Annamitra Foundation, ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ 1,800 ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਖਾਣਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਨਵੇਂ ਮੀਨੂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰੇਗੀ। ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਅਸਰ ਕਰੀਬ 1 ਲੱਖ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਅੱਪਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ 'ਤੇ ਪਵੇਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਅੰਡਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹੁਣ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਪਕਵਾਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ।
ਪੋਸ਼ਣ ਸੰਬੰਧੀ ਮਾਪਦੰਡ ਅਤੇ ਨੀਤੀ
ਮਿਡ-ਡੇਅ ਮੀਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, PM POSHAN ਸਕੀਮ ਨਾਮਕ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮਾਂ ਤਹਿਤ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਖਾਸ ਕੈਲੋਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ 450 ਕੈਲੋਰੀ ਅਤੇ 12 ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੱਪਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ (11-14 ਸਾਲ) ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ 700 ਕੈਲੋਰੀ ਅਤੇ 20 ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਲੋੜਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੂਡ ਸਕਿਉਰਿਟੀ ਐਕਟ 2013 ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ Annamitra Foundation ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਡਾਈਟੀਸ਼ੀਅਨਾਂ (dietitians) ਦੁਆਰਾ ਇਹਨਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਮੀਨੂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾਉਣ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪੋਸ਼ਣ ਸੰਬੰਧੀ ਬਹਿਸ
ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਅੰਡੇ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਬਾਇਓਅਵੇਲੇਬਿਲਟੀ (bioavailability) ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਬਾਇਓਅਵੇਲੇਬਿਲਟੀ ਇਹ ਮਾਪਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰ ਕਿੰਨੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨੂੰ ਹਜ਼ਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੋਇਆ ਚੰਕਸ (soya chunks - 54%) ਜਾਂ ਦਾਲਾਂ ਵਰਗੇ ਆਮ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅੰਡੇ ਦਾ ਬਾਇਓਅਵੇਲੇਬਿਲਟੀ ਸਕੋਰ 94% ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੰਡੇ ਵਿਟਾਮਿਨ B12, ਵਿਟਾਮਿਨ D, ਕੋਲਾਈਨ (choline), ਸੇਲੇਨੀਅਮ (selenium) ਅਤੇ ਆਇਓਡੀਨ (iodine) ਵਰਗੇ ਖਾਸ ਮਾਈਕ੍ਰੋਨਿਊਟ੍ਰੀਐਂਟਸ ਦਾ ਅਮੀਰ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਇਹ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗੀ ਵਿਕਾਸ, ਇਮਿਊਨਿਟੀ (immunity) ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਸੰਤੁਲਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਟਾਮਿਨ B12 ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਕਸਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫੋਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ (fortification) ਜਾਂ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਘੱਟ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ, ਜੋ ਸਕੂਲੀ ਭੋਜਨ 'ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਮਾਈਕ੍ਰੋਨਿਊਟ੍ਰੀਐਂਟਸ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ ਦੇਖਣਾ ਹੈ?
ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਨੀਤੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨਾਂ ਲਈ, ਮੁੱਖ ਗੱਲ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਬਦਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੂਡ ਸਕਿਉਰਿਟੀ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪੋਸ਼ਣ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਵਿੱਖੀ ਅਪਡੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:
- ਰਾਜ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਵੇਂ ਮੀਨੂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਆਡਿਟ (audit) ਜਾਂ ਪੋਸ਼ਣ ਮੁਲਾਂਕਣ (nutrition assessments)।
- ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਡਾਟਾ (data) ਕਿ ਕੀ ਸੋਇਆ ਜਾਂ ਰਾਜਮਾ (rajma) ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਅੰਡਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਸੋਖਣ (absorption) ਦੀ ਦਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਨਵੇਂ ਵੈਂਡਰ (vendor) ਦੇ ਅਧੀਨ PM POSHAN ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ (health metrics) 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ।