2009 ਦਾ Satyam Computer Services ਘੁਟਾਲਾ ਅੱਜ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ Ramalinga Raju ਨੇ ਮੁਨਾਫੇ ਅਤੇ ਕੈਸ਼ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਮੰਨੀ, ਤਾਂ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਮਰਾਜ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ (Transparency) ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੋਟਰਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਚੈੱਕ ਕਰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਜਨਵਰੀ 2009 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਲੇ ਦਿਨ ਦੇਖੇ, ਜਦੋਂ Satyam ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ Ramalinga Raju ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਅਕਾਉਂਟਿੰਗ ਫਰਾਡ ਨੂੰ ਕਬੂਲਿਆ। ਆਈਟੀ ਸੈਕਟਰ ਦੀ ਇਹ ਦਿੱਗਜ ਕੰਪਨੀ ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲੀ ਨਿਕਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਫਰਜ਼ੀ ਇਨਵੌਇਸ ਬਣਾ ਕੇ ਮੁਨਾਫੇ ਅਤੇ ਨਕਦੀ ਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਘੁਟਾਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ?
ਇਸ ਸਭ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਦੋਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਕਦ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਫਰਮਾਂ Maytas Properties ਅਤੇ Maytas Infrastructure ਨੂੰ $1.6 ਬਿਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਭਾਂਪ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਮੋਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਚਾਲ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਇਆ?
ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦਖਲ ਦੇਣਾ ਪਿਆ। ਆਖਰਕਾਰ, Tech Mahindra ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਹੋਈ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ Satyam ਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ। Ramalinga Raju ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ ਅਤੇ SEBI ਨੇ ਗਵਰਨੈਂਸ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ
ਅੱਜ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਬਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਨੰਬਰਾਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੰਪਨੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੈਸ਼ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਜ਼ਾ ਵੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ 'ਰੈੱਡ ਫਲੈਗ' ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਮੋਟਰਾਂ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਅਤੇ ਬੋਰਡ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।