ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026-27 (AY 2026-27) ਲਈ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਕੁਇਟੀ (Equity) ਤੋਂ ₹1.25 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਕੈਪੀਟਲ ਗੇਨ (Long-Term Capital Gains) ਕਮਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ITR-2 ਫਾਰਮ ਭਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਸਧਾਰਨ ITR-1 ਫਾਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋ।
ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਈਅਰ (AY) 2026-27 ਲਈ ਟੈਕਸ ਫਾਈਲਿੰਗ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਲਿਆਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਲਿਸਟਿਡ ਇਕੁਇਟੀ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਅਤੇ ਇਕੁਇਟੀ-ਓਰੀਐਂਟਿਡ ਮਿਊਚਲ ਫੰਡਾਂ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਕੈਪੀਟਲ ਗੇਨ (LTCG) ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ₹1.25 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ (ਜੋ ਕਿ ਸੈਕਸ਼ਨ 112A ਤਹਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਟੈਕਸ-ਮੁਕਤ ਸੀਮਾ ਹੈ), ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸਧਾਰਨ ITR-1 ਦੀ ਬਜਾਏ ITR-2 ਫਾਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਫਾਰਮ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ
ITR-1, ਜਿਸਨੂੰ 'ਸਹਿਜ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮਦਨ ਦੇ ਸਰਲ ਸਰੋਤਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਨਖਾਹ, ਇੱਕ ਘਰ ਤੋਂ ਆਮਦਨ, ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਹੋਰ ਆਮਦਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ITR-2 ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਫਾਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੈਪੀਟਲ ਗੇਨ, ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਰੇਲੂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੰਪਨੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦੇ ਸੰਭਾਲੇ ਹਨ ਜਾਂ ਅਣ-ਲਿਸਟਿਡ ਇਕੁਇਟੀ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ₹1.25 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਗੇਨ ਲਈ ITR-2 ਦੀ ਲੋੜ ਕਰਕੇ, ਟੈਕਸ ਵਿਭਾਗ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟੈਕਸਪੇਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੇਨ 'ਤੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ 12.5% ਟੈਕਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ।
ITR-1 ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਉੱਚ ਇਕੁਇਟੀ ਗੇਨ ਲਈ ITR-2 ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਅਪਡੇਟ ਵੀ ਹੋਏ ਹਨ ਜੋ ITR-1 ਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। AY 2026-27 ਲਈ, ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁਣ ITR-1 ਫਾਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਦੋ ਘਰਾਂ ਤੱਕ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਕਲਪ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਮਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ITR-2 ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਕਈ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਟੈਕਸਪੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ ਪਰ ਜਟਿਲ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਫਾਈਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਚਾਰ
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕੈਪੀਟਲ ਨੁਕਸਾਨ (Capital Losses) ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ITR-1 ਫਾਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੇਨ ਦੀ ਰਕਮ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ। ITR-2 ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਹੀ ਵਿਕਲਪ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਵਧੇਰੇ ਜਟਿਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਅਣ-ਵੰਡਿਆ ਪਰਿਵਾਰ (HUFs) ਅਤੇ ₹5,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਟੈਕਸ ਫਾਈਲਿੰਗ ਦਾ ਸੀਜ਼ਨ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕੁੱਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੈਪੀਟਲ ਗੇਨ ਦੀ ਸਹੀ ਗਣਨਾ ਕਰਨ। ਜਿਹੜੇ ₹1.25 ਲੱਖ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ITR-2 ਫਾਰਮ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਵਾਧੂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਧਾਰਨ ITR-1 ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਕੈਪੀਟਲ ਸੰਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸ਼ਡਿਊਲ ਮੰਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਟੈਕਸ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਫਾਈਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਤੋਂ ਨਵੀਨਤਮ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਸੰਭਾਵੀ ਨੋਟਿਸਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਦੇਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।