ਭਾਰਤੀ ਫੈਮਿਲੀ ਆਫਿਸ (Family Offices) ਹੁਣ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਡੀਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚੋਣਵੇਂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਇਹ **40%** ਡੀਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਇਹ ਘੱਟ ਕੇ ਸਿਰਫ **10%** ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਪਿਛਲੀਆਂ ਵਾਲਿਊਏਸ਼ਨ (Valuation) ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਗਿਰਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਟਾਪ **300** ਫੈਮਿਲੀ ਬਿਜ਼ਨੈੱਸ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਮੁੱਲ **$1.46 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ** ਹੈ, ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਵੈਲਥ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਫੈਮਿਲੀ ਆਫਿਸ (Family Offices) ਹੁਣ ਅਣ-ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੰਪਨੀਆਂ (Unlisted Companies) ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਆਫਿਸ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਮਾਰਕੀਟ ਡੀਲਜ਼ (Private Market Deals) ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ 10% ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਾਗ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ 40% ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਹੈ। Barclays Private Bank India ਦੁਆਰਾ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਰੁਝਾਨ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਬਿਜ਼ਨੈੱਸ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪਿਛਲੀਆਂ ਵਾਲਿਊਏਸ਼ਨ ਗਿਰਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ
ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੋਣਵੇਂ ਹੋਣ ਦਾ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਪਿਛਲੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ 2021 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬੂਮ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ (Momentum) ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਡੀਲਜ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਰ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਾਲਿਊਏਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਗਿਰਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਣ-ਸੂਚੀਬੱਧ ਸੰਪਤੀਆਂ (Unlisted Assets) ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਉਤਸ਼ਾਹ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ (Fundamental Discipline) ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਡੀਲ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਠੰਡਕ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ: ਇਹ ਬਿਜ਼ਨੈੱਸ ਹਾਊਸ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ (Speculative Bets) ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵਧੇਰੇ ਢਾਂਚਾਗਤ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਐਸੇਟ ਅਲਾਟਮੈਂਟ (Asset Allocation) ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਗਲੇ 'ਹੌਟ' ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲੋਂ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਫੈਮਿਲੀ ਵੈਲਥ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ
ਇਹ ਵਧੀ ਹੋਈ ਸਾਵਧਾਨੀ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਮਿਲੀ ਵੈਲਥ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਟਾਪ 300 ਭਾਰਤੀ ਫੈਮਿਲੀ ਬਿਜ਼ਨੈੱਸ 'ਤੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਖੋਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਮੁੱਲ $1.46 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ (ਲਗਭਗ ₹138 ਲੱਖ ਕਰੋੜ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ 2024 ਤੋਂ 27.5% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਧਿਆਨਯੋਗ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਮੁੱਖ ਸਟਾਕ ਸੂਚਕਾਂਕ (Stock Indices) ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਦੌਲਤ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੈਮਿਲੀ ਆਫਿਸਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (Professionalization) ਦਾ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੁਝਾਨ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਟਾਪ 300 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 79 ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਪਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਫੈਮਿਲੀ ਆਫਿਸ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 71 ਹੁਣ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਸੀਈਓ (CEOs) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਹਨ। ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਯੋਜਨਾ (Succession Planning), ਤਰਲਤਾ (Liquidity), ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ (Cross-border Investments) ਵਰਗੀਆਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਗਵਰਨੈਂਸ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਸ ਈਕੋਸਿਸਟਮ (Ecosystem) ਨੂੰ ਖਾਸ ਜੋਖਮਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੈਮਿਲੀ ਆਫਿਸਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ (Talent Management) ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ (Portfolio) ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਚੀਫ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਆਫਿਸਰ (Chief Investment Officers) ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਨੁਕੂਲਤਾ (Cultural Alignment) ਅਤੇ ਉੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀ ਟਰਨਓਵਰ (Staff Turnover) ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਗੁੰਝਲਤਾ (Operational Complexity) ਦੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਚੁਣੌਤੀ ਵੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਧੇਰੇ ਗਲੋਬਲ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਪੱਧਰੀ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਗਵਰਨੈਂਸ (Governance) ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਆਦੇਸ਼ਾਂ (Clear Mandates) ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਜੋਖਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ (Financial Markets) ਨੂੰ ਨੈਵੀਗੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਨਿਗਰਾਨ (Industry Watchers) ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨੇੜਿਓਂ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਗੇ ਕਿ ਇਹ ਫੈਮਿਲੀ ਆਫਿਸ ਆਪਣੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਢਾਂਚੇ (Leadership Structures) ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਮਾਪਦੰਡਾਂ (Investment Criteria) ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਤੋਂ ਸੰਸਥਾਗਤ-ਦਰਜਾ (Institutional-grade) ਨਿਵੇਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।