ਭਾਰਤੀ ਐਡ-ਟੈਕ (EdTech) ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ 2026 ਵਿੱਚ ਵੈਂਚਰ ਕੈਪੀਟਲ ਫੰਡਿੰਗ ਡਿੱਗ ਕੇ **$214 ਮਿਲੀਅਨ** ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਹੁਣ ਪੈਸਾ ਫੂਕਣ ਵਾਲੀ ਰਣਨੀਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਕੰਸੋਲੀਡੇਸ਼ਨ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਡ-ਟੈਕ ਸੈਕਟਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦੌਰ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੀ ਫੰਡਿੰਗ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਸਨ, ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅਗਸਤ 2026 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਇਕੁਇਟੀ ਫੰਡਿੰਗ ਸਿਰਫ਼ $214 ਮਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 2021 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਹੁਣ ਕੰਪਨੀਆਂ ਮਹਿੰਗੇ ਯੂਜ਼ਰ ਐਕੁਇਜ਼ੀਸ਼ਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਟਿਕਾਊ ਮੁਨਾਫੇ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਮਾਡਲ ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ
ਹੁਣ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਡਿਜੀਟਲ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ 'ਫਾਈਜੀਟਲ' (Phygital) ਅਪਰੋਚ ਅਪਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। PhysicsWallah ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2026 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਅਤੇ UAE ਵਿੱਚ 353 ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਸੈਂਟਰ ਖੋਲ੍ਹੇ ਹਨ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ₹3,900 ਕਰੋੜ ਦਾ ਰੈਵੇਨਿਊ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਐਸੇਟਸ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਆਮਦਨ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕੰਸੋਲੀਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮ
ਫੰਡਿੰਗ ਸੁੱਕਣ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। 2021 ਤੋਂ 2026 ਦਰਮਿਆਨ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ 94 ਐਕਵਾਇਰਮੈਂਟਸ ਅਤੇ 7 ਪਬਲਿਕ ਲਿਸਟਿੰਗਜ਼ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, upGrad ਵੱਲੋਂ Unacademy ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਸੌਦਾ $200 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ Competition Commission of India (CCI) ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2026 ਵਿੱਚ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ।
ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਖਤਰੇ
ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਕਈ ਜੋਖਮ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। Think & Learn (BYJU’S) ਦਾ ਸੰਕਟ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ NCLT ਵਿੱਚ ਮਾਮਲਾ ਸੁਣਵਾਈ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਵੇਂ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਸੈਂਟਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਖਰਚਾ (Capex) ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣਾ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਟਾਇਰ-2 ਅਤੇ ਟਾਇਰ-3 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਗ ਅਤੇ ਲਾਗਤ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।