ਭਾਰਤੀ ਮੇਨਬੋਰਡ IPO ਰਾਹੀਂ ਫੰਡ ਜੁਟਾਉਣ 'ਚ ਇਸ ਵਾਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਜੂਨ ਤਿਮਾਹੀ 'ਚ ਇਹ ਕਮੀ **89%** ਰਹੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ **₹29,652 ਕਰੋੜ** ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਕੇ ਸਿਰਫ **₹3,777 ਕਰੋੜ** ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਆਫਰ-ਫਾਰ-ਸੇਲ (OFS) ਰਾਹੀਂ ਜੁਟਾਏ ਗਏ ਫੰਡ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਡਿਵੈਸਟਮੈਂਟ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣੇ ਹੋ ਕੇ **₹16,568 ਕਰੋੜ** ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਕੀ ਹੋਇਆ?
ਜੂਨ 2026 'ਚ ਖਤਮ ਹੋਈ ਤਿਮਾਹੀ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਮੇਨਬੋਰਡ ਇਨੀਸ਼ੀਅਲ ਪਬਲਿਕ ਆਫਰਿੰਗ (IPOs) ਰਾਹੀਂ ਨਵੇਂ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ 'ਚ ਕਾਫੀ ਕਮੀ ਦੇਖੀ ਹੈ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਸਾਲ ਫੰਡਰੇਜ਼ਿੰਗ 89% ਘੱਟ ਕੇ ₹3,777 ਕਰੋੜ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸੇ ਮਿਆਦ 'ਚ ₹29,652 ਕਰੋੜ ਸੀ। ਨਵੇਂ ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ ਡੈਬਿਊਜ਼ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਘੱਟ ਕੇ ਨੌਂ ਰਹਿ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਹ ਪੰਦਰਾਂ ਸੀ। ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਵੀ ਮੇਨਬੋਰਡ ਲਿਸਟਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਆਫਰ-ਫਾਰ-ਸੇਲ (OFS) ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ
ਜਦਕਿ ਫਰੈਸ਼ IPOs ਘੱਟ ਗਏ, ਸੈਕੰਡਰੀ ਮਾਰਕੀਟ ਆਫਰ-ਫਾਰ-ਸੇਲ (OFS) ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹੀ। OFS ਇਸ਼ੂਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਜੁਟਾਏ ਗਏ ਫੰਡ ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣੇ ਹੋ ਗਏ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ₹8,333 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ ₹16,568 ਕਰੋੜ ਹੋ ਗਏ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇਸ ਫਰਕ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ: IPO ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵਿਸਥਾਰ, ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ, ਜਾਂ ਸੰਚਾਲਨ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੇਂ ਸ਼ੇਅਰ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। OFS ਵਿੱਚ, ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ—ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਮੋਟਰ, ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਇਕੁਇਟੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ, ਜਾਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਸਰਕਾਰ—ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਵੇਚਦੇ ਹਨ।
OFS ਵਾਲੀਅਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਾਜ਼ਾ ਵਾਧਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਵੈਸਟਮੈਂਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਲ ਇੰਡੀਆ, ਸੈਂਟਰਲ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਅਤੇ NHPC ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪਬਲਿਕ ਸੈਕਟਰ ਇਕਾਈਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਬੋਸ਼ ਹੋਮ ਕੰਫਰਟ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸੋਚ
IPO 'ਚ ਇਹ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੋਟਰ ਵਧੇਰੇ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਦਯੋਗ ਮਾਹਰ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਉੱਚ ਮੁਲਾਂਕਣ (valuation) ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨਿਯਮਿਤ ਅਸਥਿਰਤਾ। ਜਦੋਂ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਨੁਮਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੇ ਮੁੱਲ 'ਤੇ IPO ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਲੋੜੀਂਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾ ਖਿੱਚ ਸਕੇ। ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਚੋਣਵੇਂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਕਮਾਈ ਵਾਲੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖੀ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰੀਆ
ਜੂਨ ਤਿਮਾਹੀ 'ਚ ਠੰਢ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਲਈ ਨਜ਼ਰੀਆ ਵਧੇਰੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇਗਾ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਈ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਇਸ਼ੂਜ਼ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ IPO ਸੈਗਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ (NSE), ਜੀਓ ਪਲੇਟਫਾਰਮਜ਼, ਅਤੇ ਐਸਬੀਆਈ ਮਿਊਚਲ ਫੰਡ ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੁਆਰਾ ਟ੍ਰੈਕ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈਆਂ ਹਨ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਟਰੈਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ, ਮੁੱਖ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੈਪੀਟਲ ਮਾਰਕੀਟ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਨਾ ਹੈ। IPOs ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਕਾਸ ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵਿਸਥਾਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। OFS ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਤਰਲਤਾ (liquidity) ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਪੈਸਾ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, IPO ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿਆਪਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਕੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਜਿਹੇ ਮੁੱਲ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ। NSE ਜਾਂ Jio Platforms ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਬਕਾਇਆ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਨਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸੋਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ।