ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਫੂਡ ਸੈਕਟਰ (Agrifood) ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਲ **2023** ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕੁੱਲ **$2.1 ਬਿਲੀਅਨ** ਦੀ ਫੰਡਿੰਗ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਭਰ ਰਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਬਦਲਦਾ ਰੁਝਾਨ
ਭਾਰਤ ਗਲੋਬਲ Agrifood ਪੂੰਜੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ ਹੈ। AgBase ਅਤੇ Briter ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, 17 ਉਭਰਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ $4.39 ਬਿਲੀਅਨ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕੱਲੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਯਾਨੀ $2.1 ਬਿਲੀਅਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਖੇਤਰ ਸਿਰਫ਼ ਡਿਜੀਟਲ ਐਪਸ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ Ag BioTech, AI-enabled hardware, ਡਰੋਨ ਅਤੇ ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਵਰਗੇ 'ਡੀਪ-ਟੈਕ' (Deep-tech) ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਐਗਜ਼ਿਟ ਦੇ ਮੌਕੇ (Exit Pathways)
ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਐਗਜ਼ਿਟ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਤੇ ਹਨ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਇਕੁਇਟੀ ਬਾਈਆਊਟ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਐਕੁਇਜ਼ੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ—ਪਬਲਿਕ ਮਾਰਕੀਟ ਲਿਸਟਿੰਗ (IPO) ਦੇ ਬਿਹਤਰ ਮੌਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਚੀਜ਼ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋਖਮ (Risks to Monitor)
ਹਾਲਾਂਕਿ ਫੰਡਿੰਗ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਚੰਗੇ ਹਨ, ਪਰ ਡੀਪ-ਟੈਕ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਿਸਰਚ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੈਪੀਟਲ ਖਰਚਾ (Capex) ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਜਾਂ ਬਾਇਓ-ਟੈਕ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫ਼ਾ (Profitability) ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਲੰਬਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ, ਐਕਸਪੋਰਟ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਸਬਸਿਡੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।