Kashmir University ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਸਰਚ ਨੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ **26%** ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਖੇਤਰੀ ਇਨਫਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਜੋਖਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।
ਇਨਫਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ ਲਈ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ
ਪੱਛਮੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਣਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰਾ ਹੈ। Kashmir University ਦੇ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ ਜੀਓਇਨਫੋਰਮੈਟਿਕਸ ਦੇ ਮੁਖੀ Irfan Rashid ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਖੋਜ ਮੁਤਾਬਕ, 1992 ਤੋਂ 2024 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹਨਾਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ 26% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਨਾ ਸਿਰਫ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਖੇਤਰੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ।
ਸੰਪਤੀਆਂ (Assets) ਨੂੰ ਖਤਰਾ
Jhelum basin ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ 15 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੁਲ, ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਇਸ ਸਮੇਂ Glacial Lake Outburst Floods (GLOF) ਦੇ ਖਤਰੇ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਹਨ। ਜੋ ਕੰਪਨੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਚਲਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਆਪਣੇ ਸਥਿਰ ਸੰਪਤੀਆਂ (Fixed Assets) ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਸਾਈਟ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਕਲਾਈਮੇਟ ਡਾਟਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਪਹਿਲੂ
ਵਧਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਜੋਖਮ ਸਿਰਫ ਭੌਤਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਬੀਮਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਵਧਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਿਸਰਚ ਇਹ ਸਾਫ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਡਾਟਾ-ਅਧਾਰਿਤ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ (Data-driven planning) ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਖਰਚਾ, ਅਗਾਊਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਅੱਗੇ ਦੀ ਰਾਹ
United States Geological Survey ਅਤੇ European Space Agency ਦੀਆਂ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸਟੱਡੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਸਮਾਂ 'ਪ੍ਰੋਐਕਟਿਵ' ਪਲਾਨਿੰਗ ਦਾ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਕਲਾਈਮੇਟ ਰਿਸਕ ਅਸੈਸਮੈਂਟ' ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਡਿਊ ਡਿਲਿਜੈਂਸ (Due Diligence) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ।