ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ 'ਤੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਭੂਚਾਲ! ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਰੁਪਈਆ ਰਿਕਾਰਡ ਹੇਠਾਂ, ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ

ਗਲੋਬਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦਰਮਿਆਨ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ 'ਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ

4 ਮਾਰਚ, 2026 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਕਾਰਨ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 'ਰਿਸਕ-ਆਫ' ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਬੈਂਚਮਾਰਕ ਸੈਂਸੈਕਸ 1,122.66 ਅੰਕ, ਯਾਨੀ 1.40%, ਡਿੱਗ ਕੇ 79,116.19 'ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਿਫਟੀ 50 ਇੰਡੈਕਸ 385.20 ਅੰਕ, ਯਾਨੀ 1.6%, ਡਿੱਗ ਕੇ 24,480.50 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ₹21 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਮਾਰਕੀਟ ਕੈਪੀਟਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਵਧਿਆ ਤਣਾਅ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਰੂਟਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ (Strait of Hormuz) ਰਾਹੀਂ, ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਆਰਥਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ

ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜੁਲਾਈ 2024 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ $85 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਲਗਭਗ 88% ਤੇਲ ਦੀ ਖਪਤ ਲਈ ਆਯਾਤ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਲਈ ਇਹ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਝਟਕਾ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਅਤੇ 4 ਮਾਰਚ, 2026 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਈਏ ਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ₹92.30 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣਾ, ਦਰਾਮਦ ਰਾਹੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿੰਗਾਈ (imported inflation) ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ $10 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦਾ ਵਾਧਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਖਾਤੇ ਦੇ ਘਾਟੇ (Current Account Deficit - CAD) ਨੂੰ GDP ਦੇ 0.4% ਤੋਂ 0.5% ਤੱਕ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਘਾਟਾ ਰੁਪਈਏ 'ਤੇ ਹੋਰ ਦਬਾਅ ਪਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਸਥਿਤੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਵਾਲਾ ਇੰਡੀਆ VIX (India VIX) 23.4% ਵਧ ਕੇ 21 ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸੈਕਟਰਾਂ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸੁਰੱਖਿਆ

ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੈਕਟੋਰਲ ਇੰਡੈਕਸ ਲਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਗਲੋਬਲ ਗਰੋਥ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਨਿਫਟੀ ਮੈਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣ ਵਾਲਾ ਸੈਕਟਰ ਰਿਹਾ, ਜੋ ਲਗਭਗ 4% ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਫਟੀ PSU ਬੈਂਕ ( 3% ਤੋਂ ਵੱਧ), ਰਿਐਲਟੀ, ਆਇਲ & ਗੈਸ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਇੰਡੈਕਸ (ਸਾਰੇ 3% ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਿੱਗੇ) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਰੇਟ-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੈਕਟਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਟੋ ਅਤੇ ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਨੇ ਵੀ ਕਾਫੀ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਿਫਟੀ IT ਸੈਕਟਰ ਨੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿਖਾਇਆ, ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰੁਪਈਏ ਕਾਰਨ 0.11% ਦਾ ਮਾਮੂਲੀ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਬੰਦ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਲਚਕਤਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਯਾਤ-ਅਧਾਰਤ IT ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਾਲਰ ਕਮਾਈ ਰੁਪਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਜੋਖਮ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਬਦਲਾਅ

ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਨ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹੈ, ਪਰ ਨੀਹਂ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਇਸ ਦਾ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਅਸਰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਰਾਹੀਂ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰੁਕਾਵਟ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ (structural) ਬਾਹਰੀ ਝਟਕਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੱਧ-ਪੂਰਬੀ ਤੇਲ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਕੁੱਲ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਦਾ ਲਗਭਗ 45-50% ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਰੁਪਈਏ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਦਾ ਸੁਮੇਲ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਤੁਲਨ (fiscal balance) ਲਈ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਖਾਤੇ ਦਾ ਘਾਟਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਧਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, 'ਤੇ ਵਾਧੂ ਦਬਾਅ ਪਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ (foreign exchange reserves) ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰ (market strategists) ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂੰਜੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਜਿਹੇ ਝਟਕਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਟਕਰਾਅ ਮੰਦੀ ਦੇ ਰੁਝਾਨ (bearish trend) ਨੂੰ ਲੰਮਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ SocGen ਦੇ, ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੋਖਮਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਭਾਰਤੀ ਇਕੁਇਟੀਜ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਰਟ (short) ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਰੁਖ

ਹਾਲਾਂਕਿ ਨੇੜਲੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਦੇ ਵਧਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਾਰਨ ਏਸ਼ੀਆਈ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦਾ KOSPI 12% ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਿੱਗਿਆ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਦਾ Nikkei 225 ਲਗਭਗ 3.9% ਘਟਿਆ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰੁਝਾਨ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (FII flows) ਦੇ ਰੁਖ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਮਿਆਦ ਅਤੇ ਤੀਬਰਤਾ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਅਗਲੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਏਗੀ।