ਠੱਗ ਇੱਕ ਤੋਂ ਇੱਕ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਨਕਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਚੋਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਲਿੰਕਾਂ 'ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਪਰਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਸਕਣ।
Detailed Coverage
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਫਾਈਨਾਂਸ ਦੇ ਵੱਧਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਸੁਵਿਧਾ ਵਧੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਾਈਬਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੀ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਠੱਗ ਹੁਣ ਬੈਂਕਾਂ, ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਅਤੇ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਨਕਲੀ, ਪਰ ਬਿਲਕੁਲ ਅਸਲੀ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੂਜ਼ਰਨੇਮ, ਪਾਸਵਰਡ, ਬੈਂਕ ਡਿਟੇਲਸ ਜਾਂ ਹੋਰ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਵਿੱਤੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਪੈਡਲਾਕ (Padlock) ਆਈਕਨ ਵੀ ਧੋਖਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੇ ਐਡਰੈੱਸ ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਪੈਡਲਾਕ ਆਈਕਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਆਈਕਨ ਸਿਰਫ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨਾਲ ਐਨਕ੍ਰਿਪਟਿਡ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਅਸਲੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਠੱਗਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਸ਼ਿੰਗ ਸਾਈਟਾਂ ਵੀ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਆਈਕਨ 'ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ।
ਇਹਨਾਂ ਲਾਲ ਝੰਡੀਆਂ (Red Flags) 'ਤੇ ਰੱਖੋ ਨਜ਼ਰ
ਨਕਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦਾ ਐਡਰੈੱਸ (URL)। ਠੱਗ ਅਕਸਰ 'ਟਾਈਪੋਸਕੁਐਟਿੰਗ' (typosquatting) ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਸਲੀ ਸਾਈਟ ਵਰਗਾ ਹੀ URL ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸਪੈਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ, ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਜਾਂ ਅਜੀਬ ਡੋਮੇਨ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ (ਜਿਵੇਂ .net ਦੀ ਥਾਂ .org) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਾਈਟ ਕਹੇ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਬੈਂਕ ਅਕਾਊਂਟ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਤੁਰੰਤ KYC ਅਪਡੇਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਗ੍ਰਾਮਰ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ, ਲੋ-ਰੈਜ਼ੋਲੂਸ਼ਨ ਲੋਗੋ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਲਿੰਕ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪੇਜ ਜੋ ਕਿਸੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ।
ਆਪਣੇ ਪੈਸਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਈਏ?
ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿਣ ਲਈ, ਇਹਨਾਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਓ: ਈਮੇਲ, SMS ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਆਏ ਲਿੰਕ ਰਾਹੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤੀ ਪੋਰਟਲਾਂ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚੋ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦਾ ਅਸਲੀ ਐਡਰੈੱਸ ਸਿੱਧਾ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰੋ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਵੈਰੀਫਾਈਡ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨਵੀਂ ਆਨਲਾਈਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਜਾਂ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਸਾਈਟ ਨਾਲ ਡੀਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਉਸ ਕੰਪਨੀ ਬਾਰੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਖੋਜ ਕਰੋ ਅਤੇ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਵਿਊਜ਼ ਦੇਖੋ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਿਸੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਜਾਂ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਖਾਤੇ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ ਅਤੇ ਪਾਸਵਰਡ ਬਦਲੇ ਜਾ ਸਕਣ। ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿੱਤੀ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਨੰਬਰ 1930 'ਤੇ ਜਾਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਪੋਰਟਲ 'ਤੇ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।