ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਉਦੋਂ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੇਟਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ ਚੱਲ ਰਹੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਣ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ (Disciplined) ਰਣਨੀਤੀ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।
ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸ਼ੇਅਰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਰਿਟਰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣਾ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਰੀਸੈਂਸੀ ਬਾਇਸ' (Recency Bias) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਅਕਸਰ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਅੱਜ ਦਿਖ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੱਲ੍ਹ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗਲਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਲੈ ਡੁੱਬਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰੈਕਸ਼ਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਟ੍ਰੈਂਡ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਣ ਦਾ ਖਮਿਆਜ਼ਾ
ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ Nifty ਵਿੱਚ 15.6% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇਖੀ ਗਈ, ਜਿਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ 'ਤੇ ਪਿਆ ਜੋ ਮਹਿੰਗੇ ਅਤੇ ਭੀੜ ਵਾਲੇ ਸਟਾਕਸ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਸਨ। FY22 ਤੋਂ FY24 ਦੇ ਡੇਟਾ ਮੁਤਾਬਕ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ F&O (Futures and Options) ਟਰੇਡਿੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ 93% ਰਿਟੇਲ ਟਰੇਡਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਕਸਰ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਿਉਚੁਅਲ ਫੰਡਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਫੰਡ ਇੱਕ ਸਮੇਂ 'ਟਾਪ' 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਅਕਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਪਣਾ ਬੈਸਟ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ
ਭੀੜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਐਸੇਟ ਐਲੋਕੇਸ਼ਨ (Asset Allocation) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਇਕੁਇਟੀ, ਡੈਬਟ ਅਤੇ ਗੋਲਡ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 'ਰੀਬੈਲੈਂਸਿੰਗ' (Rebalancing) ਰਾਹੀਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਨਾਫਾ ਬੁੱਕ ਕਰਕੇ ਘੱਟ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਦੌਲਤ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਰਗਰ ਤਰੀਕਾ SIP ਰਾਹੀਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੈ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਡਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਟੀਚੇ (Goal) 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਾ ਹੀ ਇੱਕ ਸਿਆਣੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।