ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਟੈਂਟ ਕ੍ਰਿਏਟਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ **41.2 ਲੱਖ** ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ **66%** ਹਿੱਸਾ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕ੍ਰਿਏਟਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਕੈਂਪੇਨ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਕਮਾ ਪਾ ਰਹੇ ਨੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਏਟਰ ਇਕੋਨਮੀ 'ਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਕ੍ਰਿਏਟਰ ਇਕੋਨਮੀ (Creator Economy) ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ ਕੰਟੈਂਟ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨੈਸ (Indian School of Business) ਅਤੇ HashFame ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਏਟਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧ ਕੇ 41.2 ਲੱਖ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਧੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੁਣ ਨਾਨ-ਮੈਟਰੋ (Non-Metro) ਇਲਾਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਲ ਕ੍ਰਿਏਟਰ ਬੇਸ ਦਾ 66% ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਗਿਣਤੀ ਵਧੀ, ਪਰ ਕਮਾਈ ਕਿੱਥੇ?
ਭਾਵੇਂ ਕ੍ਰਿਏਟਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਕੰਟੈਂਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਆਮਦਨ (Stable Income) ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਂਡ ਕੈਂਪੇਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਏਟਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2020 ਵਿੱਚ 38,000 ਸੀ, ਜੋ 2025 ਤੱਕ ਵੱਧ ਕੇ 4.08 ਲੱਖ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪਰ, ਅੰਕੜੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕ੍ਰਿਏਟਰ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਪੇਡ ਬ੍ਰਾਂਡ ਕੈਂਪੇਨ (Paid Brand Campaign) ਹਾਸਲ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੀਮਾ ਕਾਰਨ, ਕਈ ਕ੍ਰਿਏਟਰ ਔਸਤਨ ਤਨਖਾਹ (Average Salary) ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੰਟੈਂਟ ਕ੍ਰਿਏਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੂਰਨ-ਕਾਲੀਨ ਕਿੱਤੇ (Full-time Profession) ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਮਾਈਕ੍ਰੋ-ਕ੍ਰਿਏਟਰ (Micro-creator) ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 10,000 ਤੋਂ 100,000 ਫਾਲੋਅਰਜ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪੰਜ ਕੈਂਪੇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੀ ਰਵਾਇਤੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਰਗੀ ਆਮਦਨ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਹਨ।
ਮਾਰਕੀਟਰਾਂ ਦਾ ਖਰਚ ਅਤੇ ਇੰਗੇਜਮੈਂਟ
ਇਸ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ (Decentralized) ਕ੍ਰਿਏਟਰ ਬੇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੀਟਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਲਿਊ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ 'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲਾਈਕਸ ਅਤੇ ਕਮੈਂਟਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਔਡੀਅੰਸ ਇੰਗੇਜਮੈਂਟ (Audience Engagement) 2020 ਵਿੱਚ 1.8% ਤੋਂ ਸੁਧਰ ਕੇ 2025 ਤੱਕ 7.2% ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇੰਗੇਜਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਾਧੇ ਨੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਵੀ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਸਾਲਾਨਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਕੈਂਪੇਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਕੇ 42,000 ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਕੈਂਪੇਨ ਔਸਤ ਖਰਚ (Average Amount Spent) 3.6 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਇੰਡਸਟਰੀ ਅਜੇ ਮੋਨੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (Monetization) ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਤੀ ਇੰਟਰੈਕਸ਼ਨ ਵੇਲਿਊ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।
ਰੀਜਨਲ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ
ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੰਟੈਂਟ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਏਟਰ ਬੇਸ ਦਾ 42% ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਰੀਜਨਲ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (Regional Languages) ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਾਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਟੈਂਟ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਿਏਟਰ ਹਿੰਦੀ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਰਗੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਏਟਰਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾਂ ਵਜੋਂ ਉਭਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਸ਼ਾਇਦ ਸ਼ਾਰਟ-ਟਰਮ, ਸਿੰਗਲ-ਕੈਂਪੇਨ ਮਾਡਲਾਂ ਤੋਂ ਹੱਟ ਕੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ (Brand Partnerships) ਵੱਲ ਵਧਣ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਿਏਟਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਆਮਦਨ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾ ਸਕੇ।