ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਖੇਡ ਸਿਰਫ ਬੋਰਡਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਫ੍ਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਬਿਜ਼ਨਸ ਮਾਡਲ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਜਿੱਥੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਰੇਸ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੋਰਡਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕਰਨ ਦਾ ਦਬਾਅ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ, ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗਵਰਨਿੰਗ ਬੋਰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜ, Indian Premier League (IPL) ਦੀ ਅਥਾਹ ਆਰਥਿਕ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਖੇਡ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। IPL ਦੇ ਮਾਡਲ ਨੇ ਟੀਮ ਵੈਲਿਊਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਰਾਈਟਸ ਲਈ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਉੱਚਾ ਮਿਆਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬੋਰਡ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
IPL ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਗਲੋਬਲ ਪਸਾਰ
ਸਪੋਰਟਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰੁਝਾਨ IPL ਫ੍ਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫੈਲਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਲਕ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਭਾਰਤੀ ਮਾਰਕੀਟ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ, UAE, USA ਅਤੇ UK ਦੀਆਂ ਲੀਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਲ ਦੇ 365 ਦਿਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੋਰਡਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦਾ ਦਬਾਅ
ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤੀ ਮਾਡਲਾਂ 'ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲੀਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਮੋਟੇ ਪੈਕੇਜਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਇਹ ਬੋਰਡ ਹੁਣ ਆਪਣੀਆਂ ਘਰੇਲੂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਅਤੇ ਗਵਰਨੈਂਸ ਦੇ ਖਤਰੇ
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਖੇਡ ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। Competition Commission of India (CCI) ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਰਕੀਟ ਪੋਜੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਚ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੋਰਡ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।