ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਰਜ਼ੀ ਕਾਲ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਫਲਿੱਪਕਾਰਟ (Flipkart) ਸਪੋਰਟ ਦਾ ਝਾਂਸਾ ਦੇ ਕੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨਾਲ ਠੱਗੀ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਗਰੋਹ ਨੇ ਕਰੀਬ **₹2.5 ਲੱਖ** ਦੀ ਠੱਗੀ ਮਾਰਨ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਹੁਣ ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਡਾਟਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀ ਖੰਡ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਫਰਜ਼ੀ ਕਾਲ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਸਫਾਇਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਲਸਾਜ਼ੀ ਦਾ ਅੱਡਾ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਕੰਪਨੀ Flipkart ਦੇ ਗਾਹਕ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਪੋਰਟਲ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ 6 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕੀ
ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਰਾਜੂ ਕੁਮਾਰ, ਆਦਿਤਿਆ, ਵਿਰਾਟ ਚੌਧਰੀ, ਆਸ਼ੀਸ਼, ਪੰਕਜ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮਕਾਜ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਅਜੇ ਵੀ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਕਾਜਲ ਅਤੇ ਸਿਧਾਰਥ, ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਿਧਾਰਥ ਇਸ ਧੰਦੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰਗਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਧੋਖਾਧੜੀ ਲਈ ਬਿਹਾਰ ਤੋਂ ਗਾਹਕਾਂ ਦਾ ਡਾਟਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਇਹ ਗਰੁੱਪ ਅਣਜਾਣ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ ਜਾਂ ਲੰਬਿਤ ਟ੍ਰਾਂਸੈਕਸ਼ਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। Flipkart ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਹਾਇਤਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਕੇ, ਇਹ ਠੱਗ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਆਰਡਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਜਾਂ ਰਿਫੰਡ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਵਾਧੂ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਦਿੱਲੀ, ਗੁਜਰਾਤ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ।
ਵਿੱਤੀ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸਬੂਤ
ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ₹2.5 ਲੱਖ ਦੀ ਠੱਗੀ ਮਾਰੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਤੀ ਨੁਕਸਾਨ ਇਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ 10 ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਅਤੇ ₹20,010 ਨਕਦ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਦੇ IMEI ਨੰਬਰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਈ ਸਾਈਬਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਜਾਂਚਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਸਾਈਬਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਇੱਕ ਕੇਸ ਵੀ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਡਿਜੀਟਲ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਟੀਮਾਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਹੋਰ ਸੰਭਾਵੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸੰਦਰਭ
ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਘਟਨਾ ਵੱਡੀਆਂ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਈਬਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ₹2.5 ਲੱਖ ਦਾ ਵਿੱਤੀ ਨੁਕਸਾਨ Flipkart ਵਰਗੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਡਿਜੀਟਲ ਰਿਟੇਲ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਡਾਟਾ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਅਤੇ ਗਾਹਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਗਰੁੱਪ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਗਏ ਗਾਹਕ ਡਾਟਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਲੀਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਜਿਹੀਆਂ ਧੋਖਾਧੜੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।