ਸੀਰੀਆਈ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ ਡੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ

ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇੱਕ ਸੀਰੀਆਈ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ **26 ਸਾਲ** ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਵਿਸ਼ਵ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ (universal jurisdiction) ਦੇ ਤਹਿਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੁਰਮਾਂ ਲਈ ਨਿਆਂ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਮੋੜ ਹੈ।

ਕੀ ਹੋਇਆ?

ਹੇਗ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸੀਰੀਆਈ ਨਾਗਰਿਕ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਰਫੀਕ ਏ. ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਹੈ, ਨੂੰ ਸੀਰੀਆਈ ਸਿਵਲ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ 26 ਸਾਲ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਸਾਬਕਾ ਸੀਰੀਆਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਸ਼ਰ ਅਲ-ਅਸਦ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਨ ਵਾਲਾ (interrogator) ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, 2013 ਤੋਂ 2014 ਦੌਰਾਨ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਤਸੀਹੇ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੈਦੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਝਟਕੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੇ ਸਬੂਤਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ।

ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ (Universal Jurisdiction)

ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਵਿਸ਼ਵ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੰਕਲਪ ਹੈ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੁਰਮਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧ, ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੋਣ। ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਏ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਸੰਘਰਸ਼-ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਘਰੇਲੂ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਜਾਂ ਅਣਇੱਛਤ ਹੋਣ। ਗਲੋਬਲ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਹਰਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਕੇਸ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬਦੇਹ ਠਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪਾਲਣਾ (Compliance) ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ

ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਪਾਲਣਾ ਟੀਮਾਂ (compliance teams), ਅਤੇ ESG (Environmental, Social, and Governance) ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨੇੜੀਓਂ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਗਲੋਬਲ ਵਪਾਰਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ (due diligence) 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਲੋਬਲ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਉਮੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਹੋਣ।

ਪਿਛਲੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਕਾਸ

ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਯੂਰਪ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ, ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇੱਕ ਸੀਰੀਆਈ ਡਾਕਟਰ, ਅਲਾ ਮੂਸਾ, ਨੂੰ ਕਤਲ ਅਤੇ ਤਸੀਹੇ ਲਈ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਬਾਗੀ ਬੁਲਾਰੇ, ਮਾਜਦੀ ਨੇਮਾ, ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਰਫੀਕ ਏ. ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਡੱਚ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਖਾਸ ਅਪਰਾਧ ਵਜੋਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨੀ ਹੈ?

ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਮੁੱਖ ਫੋਕਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ EU ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ, ਸੰਘਰਸ਼-ਸਬੰਧਤ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਜਾਂਚ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ, ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪਾਲਣਾ ਮਾਪਦੰਡਾਂ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰੀਸੀਡੈਂਟਾਂ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਹੇਗਾ।