ਟੈਕ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। Anthropic, OpenAI ਅਤੇ SpaceX ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਵੈਲਯੂਏਸ਼ਨ **$5 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ** ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ 1980 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਸਟ ਹੋਈਆਂ **3,300** ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵੈਲਯੂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਹੀ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਲਦੀ IPO ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਕਾਰਨ ਆਮ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮੁਨਾਫੇ (Multi-bagger returns) ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਕੀ ਬਦਲਿਆ?
ਪਹਿਲਾਂ Apple, Microsoft ਅਤੇ Nvidia ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਬਲਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰੋਥ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ AI ਜਾਂ ਸਪੇਸ ਟੈਕ ਕੰਪਨੀ IPO ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਕ 'ਮੈਚਿਓਰ' ਕੰਪਨੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਰਿਟਰਨ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵੱਡੇ ਰਿਸਕ ਅਤੇ ਖਰਚੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, Anthropic ਨੇ $4.6 ਬਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿਖਾਈ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰਵਰ ਅਤੇ ਇਨਫਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਖਰਚਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੈੱਟ ਨੁਕਸਾਨ (Net Losses) ਵੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਮਾਰਕੀਟ 'ਤੇ ਅਸਰ
ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਸਿਰਫ ਅਮਰੀਕਾ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ Zomato, Nykaa ਅਤੇ Delhivery ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਬਿਜ਼ਨਸ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ। ਹੁਣ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਦੇਖਣ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਪੈਸਾ ਕਿਵੇਂ ਕਮਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫਿਟਬਿਲਟੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਕਿੰਨਾ ਸਾਫ਼ ਹੈ।