Pakistan ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕਰਜ਼ਾ (External Debt) ਵੱਧ ਕੇ **$135.1 ਬਿਲੀਅਨ** 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੀਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਰਜ਼ਦਾਤਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਦਬਾਅ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਵਧਦਾ ਅੰਕੜਾ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿੱਤੀ ਬੋਝ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2025 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਹ ਅੰਕੜਾ $135.1 ਬਿਲੀਅਨ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ $68.67 ਬਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਇਹ 97% ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਉਛਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਫਿਸਕਲ ਡੈਫੀਸਿਟ (Fiscal Deficit) ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਰਜ਼ੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ $107.07 ਬਿਲੀਅਨ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਜਨਤਕ ਗਰੰਟੀ ਵਾਲਾ ਕਰਜ਼ਾ ਹੈ।
ਚੀਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਵਿਆਜ ਦਾ ਚੱਕਰ
ਚੀਨ $22.42 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਵੱਲਾ ਕਰਜ਼ਦਾਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ World Bank ਅਤੇ Asian Development Bank ਦਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪਰ ਮੁਸੀਬਤ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸਰਕਾਰੀ ਲੋਨ 3.6% ਵਿਆਜ 'ਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕਰਜ਼ਦਾਰ 8.6% ਵਿਆਜ ਵਸੂਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 3 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੁਕਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਫੋਰੈਕਸ ਰਿਜ਼ਰਵ (Forex Reserves) 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਦਬਾਅ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?
ਤਰਲਤਾ (Liquidity) ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਬੀਜਿੰਗ ਨੇ $2 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਲੋਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ International Monetary Fund ਨੇ ਵੀ $2.3 ਬਿਲੀਅਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਕਦਮ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਥਾਈ ਰਾਹਤ ਹਨ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਰਹੇਗੀ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਰਟ-ਟਰਮ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮੈਨੇਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।