Whalesbook
ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਣਨੀਤੀ, ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ
ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਹਾਲੀਆ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ (geopolitical) ਚਾਲਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ Pax Silica ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮਿਨਰਲਸ ਲਈ ਸਮਝੌਤੇ ਕਰਨਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਦਮਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ AI, ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਕਨੀਕਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮਿਨਰਲਸ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਚੀਨ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ
Pax Silica, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਦਾ ਟੀਚਾ ਚੀਨ ਦੇ ਲਗਭਗ 50% ਗਲੋਬਲ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮਿਨਰਲ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ 80% ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਫਾਈਨਿੰਗ 'ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਦਬਦਬੇ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਬਰਾਮਦ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਖਣਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ AI ਤੱਕ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਨੈੱਟਵਰਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਈਵਾਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਹਾਲ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੇਅਰ ਅਰਥ ਮੈਟਲਸ (rare earth metals) ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਇਸ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਣਨੀਤੀ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਕਈ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ 30 ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮਿਨਰਲਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਜਨਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮਿਨਰਲ ਮਿਸ਼ਨ (NCMM) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤ-ਸਾਲਾ ਮਿਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ₹1,000 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਮਿਥਿਆ ਗਿਆ ਖਰਚ ਹੈ, ਖੋਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੈਲਯੂ ਚੇਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੇਗਾ। ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਰੇਅਰ ਅਰਥ ਐਲੀਮੈਂਟਸ (REE) ਦੇ ਕਾਫੀ ਭੰਡਾਰ (ਲਗਭਗ 8% ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ) ਹਨ, ਪਰ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਮਾਈਨਿੰਗ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਇਸਦਾ ਯੋਗਦਾਨ 1% ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨਿੱਜੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ (acquisitions) 'ਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨਾਲ ਲਿਥੀਅਮ ਅਤੇ ਕੋਬਾਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਬਾਜ਼ਾਰ $5 ਬਿਲੀਅਨ (2023) ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਚੀਨ ਦਾ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮਿਨਰਲਸ ਵੈਲਯੂ ਚੇਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਰਿਫਾਈਨਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਗੂੜ੍ਹਾ ਦਬਦਬਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਵਿਕਲਪਕ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 50% ਤੱਕ ਦਾ ਵਾਧੂ ਖਰਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਲਿਥੀਅਮ, ਕੋਬਾਲਟ ਅਤੇ ਸਿਲੀਕਾਨ ਵਰਗੇ ਕਈ ਖਣਿਜਾਂ ਲਈ 100% ਤੱਕ ਆਯਾਤ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਲਈ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Pax Silica ਵਰਗੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਭਾਈਵਾਲਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਘਰੇਲੂ ਮਾਈਨਿੰਗ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਸਖਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਿਯਮਾਂ (environmental regulations) ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਨੇੜਲੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮਿਨਰਲਸ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਰਸਤਾ
ਮਾਹਰਾਂ (Analysts) ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮਿਨਰਲਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਣਨੀਤਿਕ ਗੱਠਜੋੜ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਮਿਸ਼ਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਹਨ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮਿਨਰਲਸ ਲਈ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾਕਰਨ (diversification) ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੌਲੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਘਰੇਲੂ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਣ।