ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜ (IDF) ਨੇ ਅੱਜ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਨਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ 5 ਸਾਲਾ ਬੱਚੀ ਹਿੰਦ ਰਾਜਾਬ (Hind Rajab) ਦੇ ਵਾਹਨ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਘਟਨਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੈਰਾਮੈਡਿਕਸ (Paramedics) ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਜਾਂਚ (Criminal Investigation) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
IDF ਨੇ ਮੰਨੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ: ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡਾ ਖੁਲਾਸਾ
ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਡਿਫੈਂਸ ਫੋਰਸਿਜ਼ (IDF) ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਘਟਨਾ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 5 ਸਾਲਾ ਹਿੰਦ ਰਾਜਾਬ (Hind Rajab) ਦੀ ਜਾਨ ਗਈ ਸੀ। 19 ਅਗਸਤ, 2026 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਫੌਜ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਾਬ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਾਹਨ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚੀ ਪੈਲਿਸਟੀਨੀ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਸੁਸਾਇਟੀ (Palestine Red Crescent Society) ਦੀ ਐਂਬੂਲੈਂਸ 'ਤੇ ਵੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਦੋ ਮੈਡੀਕਲ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।
933 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂਚ ਦਾ ਹੁਕਮ
ਇਹ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲਗਭਗ 933 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਇਨਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, IDF ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਮਿਲਟਰੀ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨ ਡਿਵੀਜ਼ਨ (Military Criminal Investigation Division) ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਹੁਣ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਪੰਜ ਹਾਈ-ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਸਮੀਖਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਜੰਗੀ ਅਪਰਾਧ (War Crimes) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਮਾਮਲੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ (Human Rights Organizations) ਵੱਲੋਂ ਕਾਫੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ
ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਿਗਰਾਨਾਂ (International Observers) ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਈ ਜਵਾਬਦੇਹੀ (Institutional Accountability) ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ, ਇਹ ਘਟਨਾ ਫੌਜੀ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ (Military Justice Systems) ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਸ਼ੱਕ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਫਲਸਤੀਨੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਸਜ਼ਾ ਦਰ (Low Rate of Prosecution) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। 'Yesh Din' ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਫੌਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ 'ਤੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਲੋਚਕ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜਾਂਚ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਗਲੇ ਕਦਮ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਦਬਾਅ
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ (International Legal Bodies) ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਹਲਚਲ ਮਚਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦ ਰਾਜਾਬ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (Hind Rajab Foundation) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਪਰਾਧਿਕ ਅਦਾਲਤ (International Criminal Court) ਰਾਹੀਂ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਵਿਕਾਸ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਥਿਰਤਾ (Geopolitical Stability) ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ (Governance Standards) ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹੋਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਪਾਲਣਾ (Governance Compliance) 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ, ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਜਾਂਚ ਦੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ (Transparency) ਅਤੇ ਗਤੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਇਹ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਜਾਂਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮੇਬਾਜ਼ੀ (Prosecutions) ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਰਕਰਾਂ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਾਈ-ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਅਕਸਰ ਅਪਰਾਧਿਕ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।