ਤੇਲ ਕੀਮਤਾਂ $100 ਪਾਰ! ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸੰਕਟ ਨੇ ਮਚਾਈ ਹਾਹਾਕਾਰ, ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਤਣਾਅ ਵਧਿਆ

ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸੰਕਟ: ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ

ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ, ਜੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਲਗਭਗ 20% ਤੇਲ ਅਤੇ LNG ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਾਰਗ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ (Geopolitical) ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਨਰਜੀ ਏਜੰਸੀ (IEA) ਨੇ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ 'ਗਲੋਬਲ ਆਇਲ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਪਲਾਈ ਵਿਘਨ' ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਊਰਜਾ ਸੰਕਟਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਕੀਮਤਾਂ $100 ਪਾਰ, ਸਪਲਾਈ 'ਤੇ ਅਸਰ

ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ, ਬ੍ਰੈਂਟ ਕ੍ਰੂਡ (Brent Crude) ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 40% ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਛਲ ਕੇ $100 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਵੈਸਟ ਟੈਕਸਾਸ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ (WTI) ਵੀ ਲਗਭਗ $100 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਹੀ WTI ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ $4-$6 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। Goldman Sachs ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ $1-$15 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਵੱਧ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀਆਂ ਦਿੱਕਤਾਂ ਕਾਰਨ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 10 ਮਿਲੀਅਨ (1 ਕਰੋੜ) ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਘਟਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਸਥਿਤੀ ਇਹੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਇਹ ਕਟੌਤੀ 12 ਮਿਲੀਅਨ (1.2 ਕਰੋੜ) ਬੈਰਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਕੱਚੇ ਤੇਲ 'ਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, QatarEnergy ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰਸ ਲਾਫਨ ਗੈਸ ਕੰਪਲੈਕਸ 'ਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਬਰਾਮਦ (Exports) 'ਤੇ ਫੋਰਸ ਮੇਜਰ (Force Majeure) ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ LNG ਬਰਾਮਦ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਐਨਰਜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ

UAE ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਨਵਰ ਗਾਰਗਾਸ਼ ਨੇ ਖੇਤਰੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਕਟ ਨੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਐਨਰਜੀ ਸਕਿਉਰਿਟੀ (Energy Security) 'ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦੁਆਰਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੇ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, Saudi Arabia, Qatar, Oman, ਅਤੇ Egypt ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਤਣਾਅ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕੂਟਨੀਤਕ (Diplomacy) ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। Saudi Arabia ਨੇ ਖਾੜੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਕਦਮਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਵਿਆਪਕ ਆਰਥਿਕ ਅਸਰ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਖਤਰੇ

ਇਸ ਸੰਕਟ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗਹਿਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ 2026 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ GDP ਗ੍ਰੋਥ 0.6% ਤੱਕ ਘੱਟ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਹਿੰਗਾਈ (Inflation) ਵਧਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੀਸੈਸ਼ਨ (Recession) ਦੇ ਖਤਰੇ ਵੀ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਟ੍ਰੇਟ ਚਾਰ ਹਫਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਅਸਾਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਈਰਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕਤਰ ਦੇ LNG ਪਲਾਂਟਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਮਲੇ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹਨ, ਜਿਸਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਵਿੱਚ 3 ਤੋਂ 5 ਸਾਲ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕੂਟਨੀਤਕ ਯਤਨ ਜਾਰੀ ਹਨ, ਪਰ ਸਥਿਤੀ ਅਜੇ ਵੀ ਅਸਥਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਖੇਤਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਖਤਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।