J&K 'ਚ ਮਿਨਰਲਜ਼ ਦੀ ਬੱਲੇ-ਬੱਲੇ! 12 ਲਿਮਸਟੋਨ ਬਲਾਕਾਂ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਸ਼ੁਰੂ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ ਬੂਸਟ

ਭਾਰਤ ਦਾ ਖਣਨ ਸੈਕਟਰ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਦਮ

ਭਾਰਤ ਦਾ ਖਣਨ ਸੈਕਟਰ (mining sector) ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਾਫੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੰਘਰਸ਼, ਪਰ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਨੇ 5.5% ਦੀ ਗਰੋਥ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਗਰੋਥ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਘਰੇਲੂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ (infrastructure) ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ (manufacturing) ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਸ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀ ਮੰਗ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਲਾਮੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 46 ਨਿਲਾਮੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਣਿਜ ਸਰੋਤਾਂ (mineral resources) ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਬਲ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਮਿਨਰਲ ਪੋਟੈਂਸ਼ੀਅਲ

J&K ਦੇ ਅਨੰਤਨਾਗ, ਰਾਜੌਰੀ ਅਤੇ ਪੂਂਛ ਵਰਗੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ 12 ਲਿਮਸਟੋਨ ਬਲਾਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਨਿਲਾਮੀ ਖਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਅਣ-ਵਿਕਸਿਤ ਖਣਿਜ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੀਮਿੰਟ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ (construction) ਵਰਗੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਿਆਸੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਲਿਥੀਅਮ (lithium) ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ 'ਵਾਈਟ ਗੋਲਡ' (white gold) ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਿਥੀਅਮ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ (EV) ਦੀਆਂ ਬੈਟਰੀਆਂ ਅਤੇ ਐਨਰਜੀ ਸਟੋਰੇਜ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਲਿਥੀਅਮ, ਕੋਬਾਲਟ (cobalt) ਅਤੇ ਨਿਕਲ (nickel) ਵਰਗੇ ਖਣਿਜਾਂ ਲਈ ਆਯਾਤ (import) 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾ ਸਕੇਗਾ।

ਗਲੋਬਲ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਵੈਲਿਊਏਸ਼ਨ

ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਖਣਨ ਸੈਕਟਰ ਖੋਜ (exploration) 'ਤੇ ਘੱਟ ਖਰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕੈਨੇਡਾ ਆਪਣੀਆਂ ਖੋਜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ 24% ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ 20% ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ 1.3% ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਗਤੀ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਾਈਨਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ Coal India ਦਾ P/E ਰੇਸ਼ੋ (ਲਗਭਗ 9.04-9.44) ਇੰਡਸਟਰੀ ਔਸਤ (10.59-18.94) ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੀ ਅੰਡਰਵੈਲਿਊਏਸ਼ਨ ਜਾਂ ਭਵਿੱਖੀ ਗਰੋਥ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋਖਮ

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। 2015 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਲਾਮ ਹੋਏ ਬਲਾਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ 13.8% ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਖਨਨ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮਿਨਰਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਸ ਲਈ ਫਾਇਨਾਂਸਿੰਗ, ਉੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲਾਗਤਾਂ, ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ (10-15 ਸਾਲ) ਵਰਗੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀਆਂ ਹਨ। J&K ਵਿੱਚ ਖਣਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਾਤਾਵਰਨ (environmental) ਮੁੱਦੇ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ। ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਨ ਵੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਦਾ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਭਵਿੱਖੀ ਗਰੋਥ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ

ਭਾਰਤੀ ਖਣਨ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਰੋਥ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮਿਨਰਲ ਮਿਸ਼ਨ (National Critical Mineral Mission) ਵਰਗੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ 2030-31 ਤੱਕ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮਿਨਰਲਜ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਨਿਲਾਮੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। Nifty Metal Index ਨੂੰ 'Accumulate' ਰੇਟਿੰਗ ਮਿਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਘਰੇਲੂ ਮੰਗ, ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਕਾਰਨ FY27 ਤੱਕ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧੇ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।